Medieval Latin Philosophy

John of Ripa on Formal Distinction

2009-06-16T10:58:00.000-07:00

Hi everybody,

Today we have John of Ripa on Formal Distinction.
This comes, as you can see from the Abbreviatio of Paolo from Venice.
I will make an introduction to this on the next post, which will be on Meyronnes.
I also promise the next post will be on Hugolino, I.40 (whole distinction).

PAULUS VENETUS

SUPER PRIMUM SENTENTIARUM
JOHANNIS DE RIPA LECTURAE
ABBREVIATIO

LIBER I

DISTINCTIO 8

Circa distinctionem octavam in qua Magister tractat de simplicitate divine essentie et eius immutabilitate, quero istam questionem:
Utrum sola divina essentia sit entitas omnimode supersimplex et una?
Circa istam questionem quatuor decidentur articuli.

Primus [articulus]
Erit:
Utrum in Primum gradum essendi simpliciter aliqua varietas graduum seu latitudo unitive concurrat?
Pro cuius declaratione sit
Prima conclusio: In quemlibet gradum finitum distantem per aliquam latitudinem a non esse sue denominationis concurrunt varii gradus denominationis consimilis ipsum constituentes ex natura distincti.
Ista patet ex prima questione Prologi, articulo primo et secundo.
Contra istam conclusionem arguitur. Sit enim .a. intelligentia indivisibili set .b. et .c., duo gradus in .a., sed .b. remissor. Tunc sic: .b. prius naturaliter correspondet .a. quam .c.; igitur impossibile est .a. essentie correspondere .b. gradum sine .c. et per consequens .b. et .c. realiter distinguuntur.
Respondetur negando primam consequentiam, sed oportet addere quod .a. sit realiter distinctum a .b.; quod non conceditur. – Aliter potest dici conclusio quod .b. potest esse sine .c. et ex hoc non sequitur quod .b. in .a. realiter distinguitur a .c.; bene tamen potest realiter distingui, puta si .b. in aliam entitatem ab .a. concurrat, sicut in intelligentia ratio essentie non distinguitur a ratione vite realiter, et tamen ratio essentie potest in aliquam entitatem unitive concurrere sine ratione vite.
Secunda conclusio: In quamlibet huiusmodi entitatem varii gradus concurrunt ex natura rei distincti,non realiter, nec formaliter.
Primum patet de re indivisibili; secundum patet sic: nam secundum quamcumque rationem formalem stat gradus huiusmodi convenire et tamen ex natura rei distingui, sicut patet de intelligentia que in esse vite habet plures gradus intensionis, qui tamen unitive concurrunt in eamdem rationem formalem vite.
Contra istam conclusionem arguitur sic: Si gradus intensior distinguitur a remissioni, igitur aliquid sibi superaddit; aut igitur superadditum habet esse formale ex natura rei et distinguitur ab alio formaliter, vel non, et sequitur quod non distinguitur. Hic dico quod gradus intensior superaddit, non tamen aliquam entitatem nec aliam rationem formalem, sed alium gradum eiusdem rationis formalis.
Tertia conclusio: Huiusmodi distinctio graduum unitive in eamdem rationem formalem concurrentium est minima ex natura rei possibilis reperiri.
Patet, cum non sit realis, nec formalis. Sicut enim diverse rationes formales in eamdem entitatem indivisibilem realiter unitive concurrunt, ita gradus huiusmodi in eamdem rem secundum eamdem rationem formalem, igitur, etc.
Quarta conclusio: Licet huiusmodi distinctio intensiva sit minima, nullo tamen modo possibile est ipsam supersimpliciter unitive concurrere in aliquam entitatem.
Patet, quia quelibet talis entitas in quam unitive concurrit / talis latitudo habet gradus intensiores et remissiores,quorum aliquis est priore t alteri posterior, et per consequens unus est potentialis ad reliquum; sed hec repugnant supersimplici entitati.
Quinta conclusio: Repugnat quod in primam essentiam huiusmodi distinctio graduum seu latitudo intensiva secundum aliquam denominationem sibi intrinsecam unitive concurrat.
Patet, quia aliter non esset immensa et simpliciter prima entitas; unde sicut unitas mathematica respectu totius latitudinis numerorum habet primitatem simpliciter; est enim prior naturaliter tota huiusmodi latitudine; habet etiam supersimplicitatem, cum sit omnimode indivisibilis;; aliter non esset unitas; habet etiam immensitatem, nam ab ipso fluit causaliter infinitam pluralitatem numeralium specierum quarum quelibet in ipsa unaliter continetur et supersimpliciter, prout ait beatus Dionysius in libro de Divinis nominibus, capitulo quinto, pars sexta, ita Deus est propriissime unita set creatura, forma numeralis.
Sexta conclusio: Non repugnat huiusmodi distinctioni graduum, in quantum distinctio tanta est, quod in Primum esse simpliciter unitive concurrat, sed solum ratione graduum, quia limitati et imperfecti.
Probatur. Nam huiusmodi distinctio est minor distinctione formali; sed distinctio formalis correspondet entitati divine solum inter rationes suppositales et divinam essentiam, sicut patet; igitur.

Secundus articulus.
Utrum in Primum gradum simpliciter sit possibile plures rationes distinctivas essentiales formaliter concurrere unitive?
Pro quo articulo declamando, sit hec
Prima conclusio: Secundum quamlibet perfectionem essentialem creature ad extra per participationem communicabilem correspondet divine essentir ratio propria et distincta formaliter ex natura rei.
Patet, nam stat aliquid accedere ad Deum ut est ens absque hoc quod accedat ad ipsum ut est vita. Igitur Deus aliam rationem formalem habet in esse enti set aliam in esse vite.
Secundo. Si per idem omnino divina essentia haberet esse entis et esse vite et sic hiis perfectionibus quas creatura partecipare potest, sequitur quod omnis excessus creature super aliam ex maiori participatione primi est excessus solummodo intensius quoad gradum perfectionis et non extensius quoad multitudinem perfectionum essentialium, et per consequens nulle creature possunt specifice differre, sed solummodo esse vite, sapientie et huiusmodi.
Secunda conclusio: Quibuslibet diversis effectibus in creaturis qualitercumque distinctis essentialiter correspondet in divina essentia varia ratio formativa.
Probatur. Nam quilibet effectus actualius est in sua principali ratione causali in qua perfectius relucet quam in proprio suo genere; igitur ibi est secundum propriam rationem causalem a quocumque altero distinctivam.
Secundo. Nam sicut nulla essentia creata habet a se quod sit hec essentia, ita nec distinctionem qualemcumque essentialem ab altera; igitur, sicut in essendo habet causalem originem in Deo, ita et in esse distinctio ab altero rationem in Deo proptiam distinctivam.
Tertio. Sint .b. et .c., duo effectus creati, et habeant, per adversarium, omnimode eamdem rationem causalem, que sit .a.; tunc sic: .b. et .c., prout sunt causaliter in .a. tantam habent idemptitatem sicut .b. ad .b. vel .c.; igitur .a. ratio non plus potest esse ratio distincte cognoscendi .b. distingui a .c. quam .b. a .b. enti et a .c.; sed .a. est intellectui divino ratio evidenter cognoscendi .b. et .c.; igitur intellectus divinus non potest evidenter cognoscere .b. et .c. distingui.
Tertia conclusio: Secundum nullam perfectionem essentialem a creatura participabilem divina essentia potest esse participate perfectionis causaliter formativa.
Volo dicere quod divina essentia in esse entis est paticipabilis a creatura et non per idem formaliter quo est ens est causaliter derivativa participate perfectionis in esse enti set, eodem modo, per aliud est formaliter vita et per aliud derivativa vite causaliter.
Probatur conclusio. Nam si divina essentia in esse entis est causaliter derivativa perfectionis create in esse entis, igitur non stat creaturam participare divinam essentiam in esse entis quin ipsam participet ut rationem causalem creature in esse entis. Consequens falsum et consequentia patet. Per hoc enim concludimus divinam essentiam per aliam rationem esse en set per aliam, vitam, quoniam stat ipsam a creatura participari in esse entis absque hoc quod participetur in esse vite.
Contra istam conclusionem videtur esse Dionysium in libro de divinis nominibus, c. 5 in diversis partibus, ubi videtur innuere quod omnis perfectio creata est causaliter a divina essentia secundum denominationem consimilem, puta omnis vita creata a divina essentia in esse vite et sapientia creata a divina sapientia in esse sapientie. Dicitur quod non esse intentio Dionysii ponere quod divina essentia in esse vite sit causaliter productiva vite create, sed solum vult ponere quod ipsa in esse vite participatur ab omni vita creata; unde quelibet perfectio simpliciter in Deo communicabilis ad extra participative per se ipsa formalem continet eminenter perfectionem creatam denominationis consimilis, sed causaliter ipsam continet per aliam rationem posteriorem que primam contentivam necessario presupponit.
Quarta conclusio: Secundum quamcumque perfectionem essentialem divina essentia prior est quam sit eiusdem causaliter productiva per participationem.
Probatur, quia ibi non est habitudo divine essentie in esse entis ad quamcumque perfectionem essentialem, divina essentia prior est quam sit eiusdem causaliter productivam per participationem. Probatur: qualis est habitudo divine essentie in esse entis ad quamcumque perfectionem essentialem ipsam esse communicativam creature in esse entis, consimilis est divine essentie in esse vite ad ipsam esse communicativam creature in esse entis, et sic de aliis perfectionibus divinis; sed prius divina essentia habet formaliter esse entis quam sit productiva creature in esse entis, cum ratio entis sit prima ratio in Deo. Igitur prius habet formaliter esse vite, sapientie et huiusmodi quam sit productiva creature in esse denominationis consimilis.
Contra istam conclusionem arguitur. Sit .a. in Deo ratio vite et .b. ratio in Deo causaliter derivativa vite create; tunc sic: .b. est ratio essentialis in Deo et participabilis ad extra; igitur, aliam posteriorem rationem causaliter continet, et de ista iterum arguam sicut de .b., et erit processus in infinitum. Dico quod ratio causalis secundum hoc quod sumitur non est proprie essentialis, nisi vocetur omnis ratio communicabilis essentialis, nec talis continet perfectionaliter esse essentiale creature, sed solum esse causale; et sic non est processus in infinitum.
Quinta conclusio: Quelibet ratio essentialis in divina essentia per idem formaliter est ipsamet et distincta formaliter a qualibet alia.
Hec conclusio fuit provata distinctione quarta.
Sexta conclusio: Quelibet huiusmodi rationum tam intense precise distinguitur ab altera quantum precise correspondet proprium esse formale quo sic distinguitur.
Patet ex quarta.
Septima conclusio: Quelibet huiusmodi rationum immense distinguitur formaliter a qualibet alia.
Patet, quia quelibet talis est immensa secundum suam denominationem.
Secundo. Nam si .a. esset albedo infinita et .b. nigredo infinita, infinite .a. et .b. contrarientur positive et in infinitum plus quam albedo et nigredo solum finite; ita in proposito.
Octava conclusio: Quelibet due rationes create in infinitum minus distant formaliter quam rationes increate denominationis consimilis.
Patet, cum in infinitum minus habeant de esse formali quam rationes immense.
Secundo. Si .a. continue cresceret in esse vite et .b. in esse sapientie, .a. continue acquireret latitudinem distinctionis a .b. et e converso. Igitur, si .a. fieret infinita infinite distingueretur a .b., et ita in proposito.
Nona conclusio: Quecumque due rationes essentiales increate in infinitum minus unitive concurrunt formaliter in omnimoda idemptitate, si liceat sic loqui, quam due rationes create.
Patet ex dictis.
Contra ista dicta arguitur sic. Si divina essentia secundum eamdem penitus rationem contineret eminenter omnem perfectionem creatam, ipsa esset illimitatior secundum huiusmodi rationem quam nunc sit. Sed contradictionem includit divinam essentiam secundum aliquam huiusmodi rationem esse magis illimitatam quam nunc est; igitur tantum secundum unicam rationem formalem divina essentia continet eminenter omnem perfectionem creatam. Consequentia patet cum minori et maior similiter, quia in Deo ratio sapientie magis esset illimitata formaliter, si esset formaliter iustitia, quam nunc sit.
Confirmatur. Nam sicut divina sapientia est magis illimitata realiter per hoc quod est realiter iustitia quam si realiter distingueretur ab ipsa, /ita magis esset illimitata formaliter.
Secundo. Si rationes essentiales divine sic unitive concurrerent in eamdem essentiam quod in ipsa haberent omnimodam unitatem, magis essent unum quam nunc sint; haberent enin omnem unitatem quam iam habent et oppositam distinctione formali. Sed divina essentia essentialiter est tam una quod contradictionem includit ipsam esse magis unam posse concipi magis unam.
Tertio. Quero, inquit, si divine essentie corresponderet precise esse iustitie, esset tam perfecta essentialiter sicut nunc vel non. Si sic, igitur divina essentia in esse iustitie continet eminenter omnem perfectionem creatam; si detur secundum, igitur non omnino immense correspondet sibi esse iustitie.
Quarto. Si ratio vite et esse intelligentie reducenter ad aliquam unam rationem a qua essent principiative, huiusmodi ratio esset perfectior quam si in duas reducerenter, sicut reductio plurium realiter distinctorum in unum principium; sed omnis modus ponendus est in Deo qui dicit maiorem perfectionem; igitur, etc.
Quinto. Aut divine essentie eque primo correspondent huiusmodi rationes vel una prius qua malia. Primum est contra dicta. Si detur secundum, igitur prius est Deum esse quam vivere et per consequens pro illo priori correspondet Deo esse et potentialiter vivere; et si sic, non intrinsece purus actus.
Ad rationes. Ad primam, nego maiorem et dico quod divina essentia nonest illimitatior per huiusmodi rationem, immo, magis limitata, saltem extensive. Et ratio est, nam, si divina essentia haberet unicam tantum rationem essentialem, tota latitudo creaturarum esset eiusdem rationis, et sic non esset distinctio, nisi intensiva, secundum magis vel minus.
Ad secundam, nego maiorem et dico quod, sicut ratio vite in Deo non esset magis una in esse vite, si esset formaliter iustitia, et sic de aliis, ita divina essentia non esset magis una formaliter quam nunc est, quoniam in nulla denominatione essentiali esset magis una formaliter.
Ad tertiam, dico quod implicat contradictionem quod alique due rationes create distincte formaliter habeant in Deo denominationes formales consimiles.
Ad quartam rationem, dico quod talis prioritas non est causalis, sed potius formalis rationum scilicet formalium ex natura sua habentium talem ordinem.
Circa istam materiam sunt plures positiones.
Prima est quod huiusmodi rationes formales in Deo, puta vita, sapientia et huiusmodi non ponunt in Deo aliquam varietatem intrinsecam qualemcumque ex natura rei, sed solum valium intellectum causalem Dei ad creaturas, ita quod vita in Deo nihil aliud ponit in Deo intrinsecum quam sapientia, sed conceptus sapientie. Conceptus enim vite in Deo non solum signat divinam essentiam, sed ultra connotat habitudinem causalem ipsius ad vitam creatam et, eodem modo, conceptus sapientie ultra divinam essentiam dicit causalem habitudinem ad sapientiam creatam, et sic de aliis.
Secunda positio est quod huiusmodi denominationes in creaturis, puta esse simpliciter, esse vite et huiusmodi dicunt in creaturis varias rationes, et tamen, quia illimitate et supereminenter correspondeant divine essentie, ideo excludunt in ipsa omnem distinctionem ex natura rei.
Contra istas duas positiones procedunt conclusiones precedentes; quare, etc.
Tertia positio ponit quod attributa divina non differunt nisi secundum rationem intellectus divinam essentiam concipientis, ita quod nihil aliud est divinam essentiam distingui secundum rationem absolute quam divinam essentiam aliter concipi per rationem vel mentem conceptu sapientie, qui est conceptus, et aliter conceptu bonitatis. Et sic ista positio in idem redit cum prima, contra quam sunt eadem conclusiones. Unde, secundum hoc, omnis conceptus quo divina essentia est conceptibilis est connotativus, et nullus quidditativus. Consequentia patet ex hoc, nam sub omni conceptu a quo divina essentia concipitur secundum aliquam perfectionem essentialem connotatur aliquid extrinsecum; sed consequens notum est esse falsum; de omni re de qua potest haberi conceptus denominativus vel connotativus potest haberi quidditativus, sicut posset leviter demonstrari.
Probat autem hoc quidam modernus invehens contra Scotum tenentem oppositum. Et ponit hoc sub bina conclusione.
Prima est ista: Nulla perfectio attributalis, seu nomine, attributi significata, est in Deo aliqua entitas parva vel magna, sive dicatur formalitas, sive ratio quidditativa vel formalis, aut aliquo quovis nomine appelletur extra animam distincta a deitate precise secundum se sumpta.
Secunda conclusio; quod non sunt in Deo alique perfectiones attributales inter se distincte quarum hec non siti sta.
Primam conclusionem probat sic. Nam, subendo deitatem precise secundum se, aut ipsa est sapientia, aut non. Si sic, habeo intentum: si non, contra Augustinum, VII de Trinitate, c. 1: “Ipse, inquit, Deus sua sapientia est, que non est aliud sapientia eius, aliud essentia cui est esse quod sapientem esse”.
Secundo arguit per auctoritatem Anselmi, De Incarnatione Verbi, c. 6, qua probat potestatem Dei a Deo non distingui. Ait enim: aut potestas est Deo accidentalis aut substantialis. Non primum, quia cum omne subiectum sit intelligibile sine accidente aut esse vel posse, Deus posset intelligi sine potestate; sed substantialis, aut est pars essentie aut tota essentia; non primum, quia tunc taleactu vel intellectu esset dissolubile; si secundum, habeo intentum.
Tertio. Si talis distinctio ponatur, sequitur quod Deus non est sapiens quo est Deus. Patet, nam deitate est Deus, sapientia vero, que non est deitas, est Deus et, si sic, sequitur quod non est omnino simplex; quod est erroneum: Consequentia patet per beatum Augustinum, VII de Trinitate, c. 1: “Si Patri, inquit, non est hoc esse quod sapere, non ibi erit ista simplicitas”.
Quarto sic. Si hee entitas, demonstrata ratione formali sapientie, non est deitas, igitur hec entitas est creatura. Consequentia patet, qui omnis entitas, que non est Deus, est creatura, per Augustinum VII de Trinitate, c. 1.
Secundam conclusionem probat sic: Si tales perfectiones in Deo sunt distincte, sequitur quod Deus non est summe simplex. Consequentia probatur ex intentione Anselmi, Monologion, c. 17: “Cum summa, inquit, natura nullo modo composita sit et cum omnimoda tota illa bona sit, necesse est ut ista omnia non plura sed unum sint idem”.
Secundo. Nam de ratione simplicitatis in quantum simplex est non includere plura et non posse, aut actu aut intellectu, in plura dividi, ut dicit Anselmus de Incarnatione Verbi, c. 7, et Philosophus, V Metaphysice, c. de Uno, et Commentator, XII Metaphysice, commento 37.
Tertio arguit auctoritate beati Augustini, VI de Trinitate, c. 7: “In Deo eadem est bonitas quam sapientia et magnitudo et eadem veritas qua mista omnia et non est ibi aliud minus esse quam magnum esse, aliud sapientem esse”.
Ad rationes prime conclusionis. – Ad primam, per deitatem nihil aliud intelligo quam ipsam divinam essentiam secundum quod includit omnem rationem essentialem, divinam; et isto modo distinctas includit formaliter sapientiam et alias perfectiones attributales; si vero deitas sumatur ab aliquo pro aliqua ratione formali in divine essentia non includente aliquam aliam, sic dico ad rationem quod, quantumcumque sumatur cum precisione, ratio est vere sapientia. Nec ex hoc sequitur quod huiusmodi ratio non distinguatur formaliter a sapientia, quoniam cum omnimoda distinctione formali stat quod una quidditas proprissime sit alia.
Ad secundam, concedo quod potestas in Deo sit essentialis et non pars, immo tota essentia divina. Et cum arguitur quod si posse est extra quidditatem esse unum potest intelligi sine alio, dico quod nedum intelligi, sed clare videri in Verbo, licet non possit Deus intelligi sub non posse. Et hec est intentio Anselmi.
Ad tertiam rationem, concedo / quod Deus non eo est formaliter est sapiens quo est Deus, nec ex hoc sequitur quin sit summe simplex. Et ad Augustinum dico quod non intendit aliud concludere nisi quod in Deo esse et sapere sunt una simplex essentia; quod concedo.
Ad quartam, dico quod ratio sapientie est vera deitas, licet non formaliter.
Ad sextam, dico quod de ratione simplicitatis est non includere plura realiter, sed non formaliter; hoc non est de ratione eius.
Ad auctoritatem beati Augustini et ad quamcumque aliam, dicatur, sicut dictum est, quod inter huiusmodi rationes non est distinctio realis sed solummodo formalis; igitur, quare, etc.

Tertius articulus.
Utrum cum omnimoda distinctione formali huiusmodi rationum attributalium stet perfecta simplicitas et actualitas entis primi?
Pro cuius determinatione sit
Prima conclusio: Quelibet ratio essentialis in divina essentia omnem extrinsecam potentialitatem excludit.
Voco hic “potentialitatem extrinsecam” potentialitatem quam habet res ex dependentia causalitatis extrinsece ad agens vel finem; “potentialitatem vero intrinsecam” voco potentialitatem ipsius materie vel alicuius rationis essentialis ad alteram se habentem, per modum materie vel potentie, velut actum.
Probo agitur conclusionem sic. Quacumque huiusmodi rationum signata in divina essentia, ipsa habet immensum gradum sue denominationis formalis, non mensurabilem penes aliquam ymaginativam latitudinem denominationis consimilis; igitur talem gradum contradictionem includit contineri evidenter in altero eiusdem vel alterius rationis.
Secunda conclusio: Ex sola immensitate proprii sui gradus quelibet talis ratio extrinsecam qualemcumque potentialitatem excludit.
Patet, nam omnis alius gradus citra gradum denominationis consimilis necessario est a gradu denominationis consimilis omnino immenso, penes cuius accessum et participationem capit suum esse formale; igitur, quilibet talis necessario est potentialis potentialitate extrinseca.
Tertia conclusio: Quelibet huiusmodi rationum in divina essentia ratione immensitatis formalis omnem intrinsecam potentialitatem excludit.
Probatur. Nam omnis potentialitas intrinseca est ex prima potentialitate extrinseca. Sicut enim respectu cuiuslibet effectus est prior causalitas extrinseca quam intrinseca, ita et igitur quidquid excludit potentialitatem extrinsecam et intrinsecam; sed quelibet rationum essentialium in Deo est huiusmodi; igitur.
Quarta conclusio: Contradictionem includit entitati aliquam rationem formalem immense essentialiter correspondere et in ipsa non omnem ymaginabilem potentialitatem excludere.
Patet, nam eo ipso quo aliquid alicui entitati corresponderet essentialiter immensum esse vite, talis entitas nullum haberet potentialitatem intrinsecam vel extrinsecam. Addidi autem “essentialiter”, quia homini assumpto a Verbo correspondet plenitudo deitatis et ita immense esse et immense vivere, et tamen potentialiter, quia in tali esse dependet a tota Trinitate efficienter.
Quinta conclusio: Non stat in aliqua entitate aliqauas rationes essentiales immense distingui formaliter et non excludere in eamdem omnem ymaginabilem potentialitatem.
Patet, quia tunc quelibet talis ratio esset immensa et per consequens excluderet omnem potentialitatem.
Sexta conclusio: Non solum immensa distinctio formalis stat cum summa rei simplicitate, verumetiam formaliter ipsam infert.
Probatur. Nam si .a. sit aliqua entitas, .b. et .c. rationes concurrentes unitive in .a., .b. et .c. immense distinguuntur formaliter; igitur tam .b. quam .c. in .a. omnem potentialitatem excludit; igitur .a. est pura actualitas formaliter in sua entitate.
Septima conclusio: Quelibet distinctio formalis solum finita aliquam potentialitatem, tam intrinsecam quam extrinsecam, infert formaliter in propria entitate.
Probatur. Nam si .b. sit ratio vite et .c. ratio intelligentie que concurrunt unitive in .a. intelligentiam creatam; si igitur .b. et .c. finite distinguuntur formaliter, igitur tam .b. quam .c. est finita formaliter; igitur .b. et .c. principative a vita immensa et .c. ab intelligentia immensa; igitur .a., tam secundum .b. quam secundum .c., dependet efficienter ab aliquo estrinseco et per consequens habet potentialitatem extrinsecam, videlicet, respectu .a. .b. se habet per modum rationis potentialis et .c. per modum actualis et .b. et .c. concurrunt in .a.; igitur .a. habet potentialitatem intrinsecam.
Octava conclusio: Sola finita formalis distinctio excludit simplicitatem perfectam.
Patet ex dictis; voco autem hic “distinctionem finitam” omnem distinctionem citra immensam, quantumque infinitam in genere creature.
Nona conclusio: De qualibet ratione essentiali in divinis propter summam idemptitatem realem predicatur alia abstractive.
Probatur. Nam si non, hoc est quia una ratio non est formaliter alia; sed hoc non obstat, nam, sicut hec distinctio non tollit aliquem gradum idemptitatis et unitatis vel simplicitatis, ita vere verificationem idemptitatis unius de altera, sic dicendo: sapientia divina est iustitia.
Decima conclusio: Magis proprie quelibet huiusmodi ratio divine essentie predicatur de altera, quantumlibet abstractive quam aliqua ratio creature verificetur proprie de seipsa.
Probatur. Nam quod de aliquo aliquid verificetur concretive et non abstractive potest esse dupliciter: vel propter potentiale esse actualitervel propter potentiale esse essentialiter; verbi gratia, quod Sor non sit albedo sed albus, hoc est quia esse album est esse actuale accidentale respectu Sortis; similiter, quod apud multos non concedatur, ista: Sor est humanitas, hoc est quia Sor habet potentialiter essentialiter esse humanitatis: et quod in creaturis, puta in aliqua intelligentia, ratio vite non sit ratio intelligentie vel ratio essentie non sit ratio vite, hoc est quia una ratio est potentia respectu alterius: igitur, quia significabile per subiectum se habet potentiale ad significabile per predicatum negatur talis predicatio abstractiva; sed in quacumque propositione verificabili de re creata significabile per subiectum se habet potentialiter potentialitate estrinseca ad significabile per predicatum; sed in Deo sapientia sic est iustitia pure actualiter, quod omnem potentialitatem excludit; igitur, etc.
Ex hiis possumus concludere quosdam gradus abstractive denominationis. Primus est et summus, quando significabili per subiectum correspondet abstractivum esse predicati per exclusionem omnis potentialitatis intrinsece et extrinsece, ut sapientia divina est iustitia divina Secundus est quando significabili per subiectum correspondet abstractivum esse per predicatum, cum exclusione potentialitatis intrinsece, non extrinsece, ut albedo est albedo, vita est vita in creaturis. Tertius est quando significabile per subiectum correspondet significabile per predicatum per idemptitatem realem, cum inclusione tamen utriusque potentialitatis, et iste est infimus modus quo aliquid est verificabile de altero abstractive, ut hec vita est hec intelligentia, demonstrata anima. In omni autem alio, significabile per subiectum habet accidentaliter sic esse sicut denotatur per predicatum, et ideo, sicut esse correspondet sibi solum concretive, ut Sor est albus. Eodem modo, si significabile per predicatum sit realiter distinctum a significabili per subiectum, ut Sor est animatus; et ideo ista est falsa: Sor est anima, et ita de aliis consimilibus.

Quartus articulus.

Utrum generaliter in entibus citra Deum per accessum ad Deum acquiratur latitudo simplicitatis et actualitatis?
Pro quo determinando sit hec
Prima conclusio: Cuilibet enti creabili in esse immensa potentialitas estrinseca correspondet.
Probatur. Nam quodlibet tale ens tam precise est potenziale ad esse secundum huiusmodi possibilitatem extrinsecam quam precise dependet in esse per causalitatem extrinsecam: Sed cuiuslibet talis entitas immense / sic dependet in esse; igitur, etc. maior patet et minor probatur, nam cuiuslibet talis rei tanta est precise dependentia in esse quantum est agere quod exigit ad suum esse; sed quelibet talis res immensum exigit divinum agere; igitur, etc.
Secunda conclusio: Si cuiuslibet entis finiti esse solum finitum preexigeret agere quo caperet esse et proportionaliter intensius esse intensius agere, per accessum ad divinum esse continue acquireretur latitudo potentialis extrinseca.
Probatur. Nam in qua proporzione tale esse erat intensius, in eadem proporzione preexigeret intensius agere quo caperet esse; igitur in eadem proporzione intensius dependeret et per consequens in eadem maiorem haberet potentialitatem extrinsecam.
Tertia conclusio: Cuilibet enti citra Deum intensiori proportionaliter maior intrinseca potentialitas correspondet secundum denominationem communem rationis potentialis.
Patet, nam in qua proporzione .a. habet plus de esse formali et positivo secundum talem rationem potentialem, in eadem .a. est magis potenziale intrinsece; sicut enim ratio vite se habet potentialiter ad rationem intelligentie, ita acquisitio esse vite est acquisitio potentialitatis ad esse intelligentie; intensior enim gradus in esse vite, ceteris paribus, est potentialis ad maiorem gradum in esse intelligentie.
Quarta conclusio: Cuilibet enti citra Deum comunicanti cum altero in aliqua ratione essentiali actuali in qua proportione est intensius, intensior actualitas intrinsece correspondet.
Patet, quia, sicut iuxta gradum rationis potentialis attenditur potentialiter esse, ita iuxta gradum rationis actualis attenditur actualiter esse intrinsece.
Patet ex dictis.
Quinta conclusio: Per accessum ad divinum esse continue acquiritur latitudo rei tam potentialitatis quam actualitatis essentialis intrinsece.
Patet ex dictis.
Sexta conclusio: Si species infinita intelligentie esset de facto infinita potentialitas intrinseca et etiam actualitas [sibi] corresponderet.
Probatur. Nam sibi infinite rationes essentiales corresponderent, quarum quelibet esset potentialis respectu posterius et actualis respectu prioris.
Septima conclusio: Simplicitas essendi de Deo non est aliqua perfectio simpliciter positiva et propria, licet sit modus perfectionis simpliciter.
Probatur. Nam omnis perfectio simpliciter in Deo communicabilis est creature per participationem; sed simplicitas non est huiusmodi; igitur, etc. Maior probatur, nam tunc per accessum et maiorem participationem huiusmodi rationis divine in Deo continue acquireretur creature latitudo simplicitatis essendi. Consequens falsum, primo, quia per talem accessum creatura quelibet redditur compositior ex potentiali et actuali; secundo, quia speciei infinite infinite corresponderet infinita simplicitas omnem excludens potentialitatem. Unde, sicut in Deo infinitas vel immensitas non est aliqua una ratio positiva qua Deus denominetur formaliter talis, sed per quamlibet rationem essentialem intrinsecam Deus denominatur formaliter infinitus, ita simplicitas non est perfectio simpliciter, sed modus perfectionis simpliciter, quia omnem perfectionem simpliciter consequitur.
Octava conclusio et ad articulum responsiva: Non est possibile ex accessu ad divinum esse latitudinem simplicitatis acquirere.
Patet ex premissis.

Secundo quero circa eamdem distinctionem:
Utrum cum summa simplicitate divine essentie stet ipsam esse in aliquo predicamento creature vel genere?
Circa istam questionem quatuor formabo articulus.

Primus articulus
est:
Utrum aliqua res pure simplex intrinsece secundum viam Philosophi et Commentatoris sit in genere?
Et hoc dico propter qualitates et accidentia.
Pro quo declarando sit hec
Prima conclusio: Secundum intentionem Philosophi et Commentatoris, nulli enti quod habet necesse esse correspondet aliquod potenziale esse intrinsece.
Patet per Commentatorem, XII Metaphysice, commento 11: “Impossibile, inquit, est ut idem sit impossibile non esse ex sua substantia et recipiat ex alio esse necessarium, nisi esset possibile quod natura eius transmutaretur”.
Secunda conclusio: Nulli substantie necessarie et eterne corrispondere potest aliquod possibile esse sibi essentiale.
Probatur. Nam .a. sit aliqua substantia necessaria, .b. vero sit ratio potentialis, .c. ratio actualis; sicut .b. se habet per modum potentie respectu .c. et .c, ut actus, ita .b. non habet ex se quod concurrat, ut potentia, ad constitutionem .a., sed requirit causalitatem extrinsecam agentis; Igitur, si cum necesse esse .a. non stat potentialitas extrinseca, ut agens, nec etiam potentialitas talis intrinseca.
Tertia conclusio: Nulla substantia que est necesse esse potest aliquo modo esse in genere sive specie.
Probatur. Nam omnis conceptus generis vel speciei est univocus eis que sunt sub illo genere; sed nulla substantia eterna potest habere conceptum univocum cum substantia generali et corruptibili; igitur, etc. Et hec est ratio cui Commentator innititur, XII Metaphysice, commento 46, per quam probat Platonicos quod nulla substantia eterna potest esse ydea substantie generalis et corruptibilis.
Secundo. Non stat aliqua comunicare in conceptu generis nisi communicarent realiter in aliquo esse; sed nulla substantia eterna cum generali et corruptibili potest comunicare in aliquo esse realiter, sicut patet ex precedente conclusione; igitur, etc. Maior patet per Commentatorem, II Metaphysice, commento 33, ubi ostendit distinctionem generis a materia prima per hoc wuod que communicant in genere communicant in aliquo esse actuali medio inter primam potentiam et ultimum actum; que vero communicant in materia minus communicant quam in prima potentia.
Ex hiis igitur patet, secundum intentionem Philosophi et Commentatoris, quod nulla intelligentia separata, nulla anima celestis vel intellectus possibilis, nulla etiam substantia corporalis eterna est aliquo modo in genere. Unde Commentatorem, X Metaphysice, commento ultimo, querit utrum corruptibile et incorruptibile diversificantur secundum genus et formam, et ibi determinat quod corruptibile et incorruptibile non sunt sicut contraria que sunt sub eodem genere, quoniam in incorruptibili est privatio potentie, non autem in contrariis sub eodem genere. Ex quo patet quod minus differunt homo et lapis in quorum utraque est potentia ad corruptionem quam lapis et celum.
Secundo. Si celum est in genere substantie, vel igitur in genere corporis animati vel inanimati, igitur homo et lapis magis differunt quam homo et celum; quod est contra Commentatorem; si inanimati, igitur homo et celum magis conveniunt et minus differunt quam homo et lapis; quod est etiam contro Commentatorem.
Tertio. Signatis duobus speciebus specialissimis in genere substantie, quarum una est corruptibilis et altera incorruptibilis, sicut homo et celum, et dato genere propinquissimo in quo conveniunt, et patet quod istarum specierum una est eterna et altera corruptibilis, quod est contra intentionem Aristotelis in prealligato commento.
Quarto in eodem commento ponitur quod intentio congregans corruptibile et incorruptibile est pure equivoca; igitur corpus equivoce dicitur de corpore eterno et corruptibili et eodem modo substantia et quilibet conceptus utrique communis est equivocus; sed constat quod non est verum de ordinatis in eadem coordinatione predicamentali quantumcumque communicant in genere remoto.
Quarta conclusio: Quelibet substantia eterna est essentialiter immutabilis.
Probatur. Nam quelibet substantia que plene sufficit sibi ipsi / ad esse essentiale est essentialiter immutabilis; sed quelibet substantia separata est talis, cum sit pure necesse esse; igitur, etc.
Quinta conclusio: Nulla talis substantia, puta intelligentia, potest habere aliquod potenziale et subiectivum esse informative.
Patet, nam omnis talis potentialitas esset ad causalitatem immaterialem; sed huiusmodi non est possibilis, iuxta viam Philosophi, sicut patet ex II questione Prologi; igitur, etc.
Sexta conclusio: Nulla intelligentia separata simpliciter potest habere aliquod mutabile esse accidentale.
Probatur nam quelibet talis omnino est intransmutabilis per se vel per accidens, sicut patet XII Metaphysice, commento 28.
Septima conclusio: Sola intelligentia simpliciter separata potest habere omnino intransmutabiliter esse substantiale vel accidentale.
Probatur. Nam quelibet alia, utpote anima celestis vel orbis celestis, transmutatur accidentaliter quoad motum per se vel per accidens, sicut patet XII Metaphysice, commento 4. Intellectus etiam possibilis, qui est substantia eterna, patet quod variatur accidentaliter per acquisitionem intellectivorum speculativorum.
Octava conclusio: Quelibet substantia eterna corporea est veriabilis transmutabilis subiective et informative.
Probatur. Nam quilibet orbis celestis est informabilis subiective per species luminum multiplicatorum a corporibus luminosis et coiacentibus.
Nona conclusio: Nulla potentialitas subiectiva vel informativa potest esse eterna, actualis et necessaria.
Probatur. Nam nullum aliqualiter esse qualiter esse est per operationem agentis educentis de potentia materie potest esse eternum et necessarium; sed quodlibet informari est huiusmodi; igitur, etc. Maior patet ex intentione Commentatoris, XII Metaphysice, commentis 23, 24 et 25 et minor patet, nam qualitercumque esse per informationem habet causalitatem efficientem, secundum eum in prealligatis commentis.
Decima conclusio: Nulla qualitas informativa substantie alicuius corporis habere potest invariabiliter esse vel necesse esse.
Probatur. Nam omnis qualiras necessario habet esse efficientr; igitur, etc. Antecedens patet, nam quelibet talis habet esse inherentie subiective; igitur et dependeter effective. Consequentia patet, nam resepectu cuiuscumque concurrit causalitas materialis et effectiva tanquam prima.
Secundo. Quelibet qualitas prius est in potentia sui subiecti quam sit in actu et per consequens educibilis de potentia materie; igitur quelibet talis potentialiter et variabiliter habet esse.
Ex hiis sequitur, secundum viam Philosophi et Commentatoris, quod nullum accidens est vel potest esse eternum; et hoc satis innuitur XII Metaphysice, commento 26: sequitur etiam quod nulla lux eterna in corpore celi est qualitas ipsi corpori; sequitur etiam quod corpus celeste non est quantum quantitate que est accidens vel forma inherens de genere accidentis.

Secundus articulus.

Utrum aliqua res pure simplex intrinsece, secundum viam Philosophi, collocabilis sit in genere?
Pono igitur aliquas conclusiones, secundum mentem Philosophi, quarum prima est ista:
Nulla qualitas sive forma de genere accidentis intrinsece est composita ex variis rebus, puta materia et forma.
Probatur. Omnis entitas composita ex materia et forma est per se terminus actionis agentis naturalis; sed nulla qualitas est huiusmodi; sed nulla qualitas est huiusmodi; igitur, etc. Consequentia patet cum maiori et minore. Probo, nam sicut, secundum Philosophi, nulla forma substantialis per se capit esse sed solum compositum, ita forma accidentalis, sed solum aggregatum per accidens, sicut patet in dictis ipsorum.
Secunda conclusio: Nulla entitas non eterna et incorruptibilis est entitas pure simplex intrinsece et actualis.
Probatur.Nam omnis entitas corruptibilis habet intrinsecam potentialitatem ad non esse; igitur, etc. Antecedens est Commentatoris, ubi supra X Metaphysice, commento ultimo, ubi ponit quod corruptibile et incorruptibile necessario differunt per differentias substantiales, puta quia corruptibile habet potentiam substantialem ad corruptionem; incorruptibile vero privatur omni tali potentia.
Secundo, quodlibet supersimplex esse nullam habens intrinsecam et essentialem potentialitatem per se sufficit sibi ad esse; igitur, quodlibet tale est per se necesse esse.
Tertia conclusio: Nulla qualitas sive entitas de genere sccidentis est pure simplex essentialiter et intrinsece, sed necessario componitur ex potenziali et actuali.
Probatur. Nam nulla talis qualitas potest esse incorruptibilis et eterna; igitur, nec pure simplex intrinsece; consequentia cum antecedente declarabatur in precedenti articulo.
Secundo. Si .a. qualitas nullam habet essentialem potentialitatem ad non esse, igitur, si .a. potest noviter esse vel non esse, hoc est ex potentialitate estrinseca materie vel agentis; igitur corruptibile esse ipsa .a. non est ex natura ipsius .a., sed potius ex potentialitate extrinsece; contra Commentatorem, X Metaphysice, ubi prius. Unde tunc .a., circumscripta omni habitudine estrinseca, nullum haberet potentiale esse vel potenziale non esse, et sic .a. non plus habet potentiale esse per habitudinem intrinsecam quam quodcumque necesse esse.
Ex ista conclusione sequitur quod, iuxta mentem Philosophi et Commentatoris, est aliqua distinctio formalis in re que non est realis et aliqua est compositio in rebus essentialibus que non est diversarum rerum, sed solum diversarum rationum essentialium concurrentium unitive in eamdem rem.
Quarta conclusio: Nulla entitas pure simplex intrinsece potest aliquo modo esse in genere.
Probatur. Nam nulla entitas incorruptibilis et eterna potest esse in genere, ex precedenti articulo; sed omnis entitas simplex omnino intrinsece est necessaria et eterna; igitur, etc.
Quinta conclusio: Quelibet entitas, qualitercumque composita essentialiter ex potenziali et actuali, est proprie in aliquo genere.
Probatur. Quod enim quodlibet compositum ex materia et forma sit per se in genere, patet, nam quodlibet tale est proprie diffinibile, sicut determinat Philosophus et Commentator, XII Metaphysice; sed de composito secundo modo compositionis; probatur, nam aliter in coordinatione predicamentali cuilibet individuo corresponderet propria forma secundum quemcumque conceptum talis coordinationis. Patet consequentia, quia sola diversitas rationum essentialium cum univocitate rei sufficit constituere coordinationem predicamentalem; sed consequens est impossibile, secundum Commentatorem, nam tunc aliqua esset forma in materia per quam lapis esset corpus vel substantia; igitur, cum quelibet talis sit previa demensionibus in materia, sequitur quod quelibet talis forma in materia prima est incorruptibilis, et ita sequitur quod aliquid est compositum ex materia et forma quod est incorruptibile; contra Commentatorem.
Sexta conclusio: Quelibet entitas de genere accidentis est composita ex potenziali et actuali et est proprie in genere.
Probatur quoad primam partem, nam nulla talis est purus actus intrinsece; quoad secundam partem, notum est, cum sint aliqua predicamenta accidentis que haberent proprie coordinationem.
Sed hic sunt tria dubia.
Primum est: Utrum conceptus accidentis sit univocus novem predicamentis accidentium?
Dico quod non, secundum intentionem Philosophi, nam, si conceptus accidentis sit univocus,aliqua ratio communis sibi correspondet / in rebus pro quibus supponit, sicut patet per Commentatorem, II Metaphysice, commento 47, et talis ratio non est pure potentialis, quia tunc omnia accidentia comnunicarent in pura potentialitale; quod est falsum; igitur talis ratio est actualis et non actualitate speciei specialissime; igitur actualitate media inter puram potentiam et medium actum; tale autem est proprium nature generis, per Commentatorem, II Metaphysice, commento 33 et XII Metaphysice, commento 15, et per consequens conceptus accidentis erit vere genus et ita erunt nisi duo genera generalissima, quod est contra intentionem Philosophi et Commentatoris.
Secundum dubium. Utrum cuilibet coordinationi predicamentali, secundum intentionem Philosphi, correspondeant propria individua, ita quod de nulla eadem re possint verificari conceptus diversorum predicamentorum?
Dico, secundum Philosophum et Commentatorem, quod nulla eadem res potest esse in diversis predicamentis, sicut multi ymaginentur, sed cuiulibet generi predicamentali correspondet propria entitas genere distincta, specie et numero a re alterius predicamenti.
Tertium dubium: Utrum forme substantiales rerum sint proprie et per se in coordinatione predicamentali substantie?
Dicunt aliqui quod non, sed solum per reductionem ad speciem et genus compositi. Probatur, quia, sicut nulla entitas est proprie per se terminus alicuius agere, nec habet per se esse et per consequens non est per se in genere vel in specie.
Secundo. Nam quelibet talis forma magis communicat realiter cum composito quam quecumque duo individua in eadem specie; igitur non potest habere aliud genus vel speciem a composito.
[Ad] oppositum videtur, nam quelibet talis forma est essentialiter composita ex potenziali et actuali et per consequens habet per se genus et per se speciem; nihil enim plus requiritur ad esse per se in genere vel in specie quam habere intrinsece rationem que sit per se potentia et rationem que sit per se actus.
Secundo. Quodlibet compositum ex per se potentia et per se actu est proprie diffinibile; igitur, etc. Antecedens patet, quia quelibt talis res potest habere conceptum quidditativum et per modum quid exprimentem suam essentiam et conceptum denominativum essentialem, distinctivum scilicet differentialem.
Tertio. Forma substantialis secundum potentiam et actum secundum rationes magis communes et minus communes dat alicui formaliter esse sub tali coordinatione predicamentali; igitur, cum cuilibet tali forme prius et immediatius correspondeant huiusmodi rationes, quare igitur non est proprie et per se in predicamentali coordinatione.
Ad alias igitur rationes respondetur quod non procedunt, quia per idem probaretur quod nulla qualitas est per se in genere; nulla enim est per se terminus actionis.
Ad secundam, dico quod ex quo forma et compositum communicant in re vel sunt una res diverse; si una, quelibet est per se in genere; si diverse, et ut sic differunt numero, specie vel genere et qualitercumque differant quelibet istorum est per se in genere.

Tertius articulus.

Utrum secundum rei veritatem quodlibet quod est in aliquo genere sit intrinsece potentiale?
Pro quo declamando sit hec
Prima conclusio: Nulla entitas pure simplex intrinsece potest esse in aliquo predicamento vel genere.
Probatur sic. Nulla entitas non communicans realiter cum aliqua entitate essentialiter ab ipsa distincta potest esse in aliqua specie vel genere secum; sed quelibet entitas pure simplex intrinsece est simpliciter incommunicabilis realiter cum alia essentialiter ab ipsa distincta. Consequentia patet cum minori et maior probatur, nam nulla talis res potest habere conceptum communem realem pro quibus supponit.
Aliter tamen ad conclusionem potest apparenter argui sic. Omnis diversitas generum et specierum in conceptibus oritur ex diversitate essentiali rerum, alias eque posset dici quod homo et asinus essent in eadem specie sicut Sor et Plato; sed inter Deum et creaturam est in infinitum maior diversitas essentialis quam inter duas creaturas singulares, puta inter albedinem et hominem; igitur, si repugnant ista duo esse sub eodem genere, multo magis Deum et creaturam.
Aliter, quod diversitas rerum in coordinatione predicamentali non esset proprtior ex distantia essentiali et recessu perfectionali, quia angelus et albedo minus distant quam angelus et suprema Intelligentia possibilis, et tamen angelus et albedo non sunt sub eodem genere generalissimo, sed bene angelus et suprema Intelligentia possibilis.
Contra istam conclusionem arguit unus Doctor ponendo quod Deus est in predicamento, nam omne quod predicatur vere et in quid de pronomine demonstrante aliquam rem specie distinctam ab illa, non tamen sic predicatur de omnibus est genus istius rei; sed hoc commune “spiritus” predicatur in quid de pronomine demonstrante istam rem quam vocamus Deum, et etiam de pronomine demonstrante rem aliam specie distinctam ab ista et non predicatur de omnibus; igitur ipsumest genus istius rei et per consequens de predicamento substantie cuius predicamenti genus est hoc commune “spiritus”.Consequentia patet cum minori et maior probatur per diffinitionem generis strictissime sumpti,videlicet quod est illud quod predicatur de pluribus differentibus specie in eo quod quid predicari aut in quid strictissime sumitur sicut sunitur in maiori.
Secundo probat quod Deus est in predicamento relationis quia isti termini: Pater, Filius, Creator, Principium et plura similia sunt predicabilia relativa et ad aliquid ac per hoc de predicamento relationis et proprie dicuntur de Deo.
Tertio probat quod Deus est in predicamento et actionis, quia dicit Augustinus, V de Trinitate, c. 8, quod ad faciendum actum fortassis de solo Deo verissime dicitur; igitur solus Deus facit.
Dico quod iste rationes reducuntur contra ipsum. Per primam enim pono quod Deus est in predicamento qualitatis, nam iste conceptus “sapientia” non predicatur de omnibus sicut conceptus entis et predicatur de pluribus differentibus specie, put de Deo et .a. sapientia creata in eo quod quid, quia si queratur quid est Deus proprie respondetur quod summa iustitia et, eodem modo, summa sapientia. Et ita sequitur quod Deus est in predicamento qualitatis et consequenter qualitas. Et si dicet quod stat aliquam qualitatem esse sapientiam et ipsum Deum esse sapientiam et tamen Deum non esse in predicamento qualitatis, ita dicam quod Deus est spiritus et aliqua substantia creata est spiritus et tamen Deus non est in predicamento substantie.
Item probatur per eamdem rationem quod conceptus accidentis est conceptus generis, nam si queratur de quantitate quid est, recte respondebitur quod est accidens et eodem modo de qualitate; et iste conceptus accidens est genus et sibi proprie competit ratio generis.
Dico igitur quod omnis conceptus univocus generis et speciei non solum requiritur quod predicetur, / ut iste dicit, sed quod exprimat eamdem quidditatem in rebus pro quibus supponit; et quia nullus conceptus potest esse communis Deo et creature, igitur hec est falsa: “Deus est substantia vel spiritus”, si ly “substantia” vel “spiritus” exprimat eamdem quidditatem communem; sed, si non, deductio sua non tenet, nam eodem modo potest argui quod conceptus canis est conceptus communis secundum latrabilem et marinum. Si enim queratur quid est hoc, determinato animali latrabili, respondebitur quod est cani set vere, quoniam aliqua species rei concipietur per hoc. Et, eodem modo, si queratur de quidditate marini et respondeatur canis, vere exprimitur aliqua quidditas rei, quoniam aliqua species animalis. Sed nunquam ex hoc iste conceptus canis est univocus vel conceptus generis latrabili et marine; igitur ad hoc quod aliquis conceptus sit conceptus generis solum requiritur quod explicat quidditatem in rebus pro quibus supponit. Sed quia non est sic de isto conceptu canis, ideo, etc. Ita in proposito, non iste conceptus “substantia” et “species”, licet utriusque tam Dei quam creature exprimat quidditatem, non tamen eadem quidditas correspondet sibi ex qua reddatur conceptus univocus vel conceptus generis. Et ex hoc patet solutio omnium rationum suarum.
Sed quomodo Deus non est in genere ex quo habet intrinsece plures rationes?
Dico quod quia Deus in huiusmodi rationibus, immo in nulla huiusmodi rationum, comunicare potest essentialiter cum aliqua entitate et hoc necessario requiritur si diversa essentialiter sint sub aliquo genere; ratio autem quare in nulla ratione essentiali Deus sic comunicare potest est immensitas cuiuslibet talis rationis que excludit in ipsa omnem potentialem, tam intrinsecam quam extrinsecam. Ratio enim quare Deus in esse vite non potest comunicare realiter cum alio est quia huiusmodi ratio necessario immense correspondet cuilibet cui est ratio essentialis.
Secunda conclusio: Quelibet entitas intrinsece (in unione, ms.) composita ex potentiali et actuali est per se in genere.
Probatur. Nam quelibet talis communicat realiter vel comunicare potest in aliqua ratione a qua potest sumi ratio generis.
Tertia conclusio: Non quelibet entitas ex hoc quod componitur precise ex actuali et potentiali est diffinibilis.
Probatur. Nam in angelo ratio entis est potentialis ad rationem substantie; igitur, si angelo precise corresponderet utrumque, esset compositus ex potenziali et actuali, et tamen non esset entitas diffinibilis. Non enim esset sua entitas exprimabilis per conceptum differentie essentialis, cum nec conceptus entis sit genus, nec conceptus substantie potest esse differentia, aliter substantia non esset genus generalissimum.
Contrai sta dicta arguit unus Doctor sic. Aliquod individuum est simpliciter simplex; igitur non includit tales duas realitates. Secundo, nam in creaturis nulla est distinctio, nisi sit distinctio rerum; sed multa sunt individua que non componuntur ex diversis rebus; igitur, etc. Tertio, nulla res est in potentia ad se ipsam; igitur, si .a. et .b., .a. non est in potentia ad .b., nec e converso. Quarto, quando aliqua sunt unum realiter, unum non est imperfectius alio, quia idem non potest esse inferius se ipso; sed, in proposito, actuale et potentiale sunt unum realiter; igitur potentiale in illo non est imperfectius actualiter.
Ad rationes. Ad primam, dico quod contradictionem includit aliquod individuum in aliqua specie creata esse pure simplex intrinsece.
Ad secundam, nego quod nulla sit distinctio a parte rei, nisi distinctio rerum.
Ad tertiam, dico quod aliqua res potest esse in potentia ad se ipsam, sicut quod in ipsam plures rationes essentiales possunt concurrere unitive. Nec sequitur quod ita possit esse de esse et relatione in divinis. Non enim hoc provenit ex sola distinctione formali, nam inter rationem essentialem, que est ultimus actus individui, et differentiam individualem est distinctio formalis, et tamen neutrum est actus, vel potentia respectu alterius.
Ad quartum, nego assumptum, nam eadem simplex essentia, puta angelus, que non componitur ex diversis rebus, est intentior essentialiter in esse vite quam in esse intelligentie, et tamen iste due rationes sunt idem realiter in ipso angelo.
Quarta conclusio: Respectu nullius rei que sit composita ex materia et forma conceptus generis et differentie possunt sumi ab alia et alia re. Probatur. Nam quelibet res composita per ultimam suam formam substantialem constituitur in esse cuiuslibet denominationis essentialis sub coordinatione predicamentali; igitur, etc. Antecedens patet, quia quidquid concurrit ad esse compositi preter ultimam concurrit precise ut potentiale, et ideo nulla denominatio essentialis correspondet composito nisi ratione ultime forme.
Quinta conclusio: Licet quodcumque compositum per eamdem formam substantialem sit sub conceptu generis et differentie essentiales, tamen hoc necessario est per aliam et aliam rationem formalem.
Patet, nam quelibet talis forma secundum aliam rationem essentialem actuat in esse unius denominationis essentialis communioris quam unius communis, sicut patet de anima intellectiva que dat homini esse entis, esse substantie, esse vite et sic ultra; igitur.
Sexta conclusio: Necessarium est respectu cuiuscumque entis creati simplicis vel compositi ab alia et alia ratione sumi conceptus generis et differentie.
Patet, nam, sicut anima per aliam rationem constituit hominem in esse substantie et per aliam in esse vite, ita in se ipsa per aliam rationem essentialem est formaliter substantia et per aliam, vita.
Sed hic forte dubitatur quare plus genus predicatur in quid quam differentia ex qua uterque conceptus est quidditativus et exprimit quidditatem illius pro quo supponit.
Dico quod hec est ratio: quilibet conceptus differentie magis proprie exprimat quidditatem rei quam conceptus generis, quia sumitur a ratione magis actuali et propria ipsi rei; tamen, sicut talis ratio est actus respectu rationis a qua sumitur genus, ita denominet formaliter et actualiter, et ideo conceptus qui ab ipsa sumitur predicatur in quale, non accidentale, sed essentiale et actuale, et quia ratio a qua sumitur genus se habet ut potentia respectu illius rationis, ideo non habet rationem denominandi formaliter per modum actus, quia propter genus non predicatur in quale.
Iterum, dubitatur, cum in eadem essentia indivisibili sint ratio vite et ratio intelligentie, quomodo una est per se potentia, reliqua per se actus. Omnis enim habitudo realis causaliter requirit distinctionem realem; sed constat quod omnis actus formalis habet habitudinem causalem formalem, que est realis, ad suam potentiam quam formaliter actuat; igitur talis actus distinguitur realiter a tali potentia.
Hic dico quod habitudo causalitatis proprie dicit duo: prioritatem causee ad causatum et dependentiam causati a tali causa, et ex primo non necessario infertur secundum, nam, in divinis. Pater est prior originaliter Filio et tamen propter idemptitatem essentialem Filius non dependet a Patre, et ideo salvatur habitudo prioritatis absque habitudine dependentie et causalitatis. Ita in proposito: ubi actus et potentia non realiter distinguuntur potest inesse habitudo prioritatis absque habitudine causalitatis et dependentie. Et, quia ratio vite et ratio intelligentie sic unitive concurrunt in intelligentiam quod sunt una simplex essentia, ideo ratio vite est prior ratione intelligentie, et sic ratio vite est potentia et tamen absque habitudine causalitatis et dependentie; in Deo autem, licet ratio vite habeat prioritatem ad rationem intelligentie, non tamen est potentia respectu alterius ne cactus, quia utraque huiusmodi rationum ex sua formali immensitate sic supersimpliciter concurrit in eadem entitate divina quod excludit omnem intrinsecam potentialitatem.
Tertio dubitatur: Utrum Deus sit diffinibilis?
Dico quod, sicut in Deo est prioritas inter rationes essentiales, ita quod una potest clare obici intellectui sine altera, ita potest proprie diffinire per varios conceptus exprimentes essentiam divinitatis, verum; si diffinitio solum dicat conceptus generis et differentie in coordinatione predicamentali, patet quod non. Etc.

Quartus articulus.

Utrum quodlibet communicans cum altero in denominatione trascendenti, puta in esse entis et huiusmodi, sit aliquo modo in genere?
Pro quo declamando sit hec
Prima conclusio: Non ab omni ratione essentiali possibili in aliqua re potest sumi conceptus generis.
Patet, nam a prima ratione essentiali rei non potest sumi conceptus generis, cum omnis talis conceptus habeat conceptum priorem coordinabilem in plura genera; aliter non esset conceptus generis, sed transcendens omne genus.
Secunda conclusio: Non ab omni ratione essentiali se habente per modum actus in aliqua re potest sumi conceptus differentie substantialis. Aliter conceptus substantie esset conceptus speciei et non generis generalissimi.
Tertia conclusio: A sola ratione potentiali respectu posteriori set actuali respectu prioris potest sumi conceptus generis.
Patet ex premissis. Et hec est intentio Commentatoris, XII Metaphysice, commento 14, ubi ponit differentiam inter naturam generis que dicit potentialitatem mediam inter puram potentiam et actum ultimum rei; sic igitur, dico quod non omnis conceptus qui predicatur in quid potest esse genus, sed solus ille qui exprimit quidditatem compositam ex potentiali et actuali, quia aliquis conceptus potest exprimere simplicem quidditatem rei et in quid, sicut conceptus rei qui tamen non est genus; quare, etc.
Hic est dubium: Numquid, secundum intentionem Philosophi et Commentatoris, conceptus entis sit conceptus univocus?
Et dico breviter quod non, nam tunc conceptus entis eamdem quidditatem exprimeret in omni ente pro quo potest supponere; sed hoc est falsum, nam tunc substantia et accidens communicarent realiter in aliqua ratione essentiali.
Item. Cum materia prima sit ens, sequitur quod materia prima realiter communicat cum albedine et realiter differt; igitur est composita ex potentiali et actuali et, si sic, non est potentialitas.
Dico igitur quod nihil potest esse commune univocum materie prime et aliis rebus; ita nullus conceptus potest esse univocus omnibus, secundum viam Philosophi. Et ideo conceptus entis non est univocus sed univocus secundum quod sibi non correspondet eadem ratio in diversis; analogicus vero, quia per prius dicitur de substantia quam de accidente et prius de substantiis separatis, que non sunt in coordinatione predicamentali substantie, quam de substantia que est in predicamento; quare, etc; quare, etc.

2009-06-01T17:38:00.000-07:00

HUGOLINI DE URBE VETERI OESA

COMMENTARIUS IN QUATTUOR LIBROS
SENTENTIARUM

TOMUS PRIMUS

INDEX GENERALIS

PROLOGUS RECOLLECTORIS………………………………………………………………… 1

PRINCIPIUM PRIMUM SENTENTIARUM…………………………………………………….. 5
Quaestio: Utrum per se vita deus sit rationali spiritui perfecte ipsam habenti infinitum bonum?... 10
Primus articulus est declarativus terminorum, ex quibus deducuntur ele contrario corollaria... 12
Secundus articulus est responsivus ad quaestionem de bene esse creaturae rationalis…………… 18
Tertius articulus est comparativus de malo esse eiusdem creaturae contrarie opposito………….. 25
Quartus articulus est impugnativus de creaturae rationalis perfectionali bonitate ac de divini con-
cursus cum ipsa quantitate et libertate…………………………………………………………….. 32

PROLOGUS IN LIBROS SENTENTIARUM……………………………………………………. 47

Prima quaestio: Utrum omne theologicum verum sit perfectius ele contra quolibet vero per
aliam scientiam scibili?.................................................................................................................... 49
Primus articulus: Quid sit verum incomplexum?............................................................................. 51
Secundus articulus: Quid sit verum complexum seu quid sit significabile complexe et quid est
Totale obiectum, quod scitur vel creditur, an scilicet propositio scita, an complexe significatum?. 68
Tertius articulus: An omne verum complexe cognitum philosophice et theologice cognoscatur
perfectius per philosophiam quam per theologiam vel econtra?...................................................... 80
Quartus articulus: An omne verum sit infinite cognoscibile vel non, sed aliquod solum finite?.... 84
Quintus articulus: An omne verum ele cont verum, sic quod nullum est alio vero verius?........... 86
Sextus articulus: An omne verum sit unica veritate verum?............................................................ 89

Secunda quaestio: Utrumque omne theologicum verum solo assensus fidei teneatur, credatur vel
cognoscatur perfectiori notitia, quam sit fides?............................................................................... 91
Primus articulus ponit teologici assensus descriptionem, ex qua inferuntur quattuor corollaria…. 92
Secundus articulus ponit conclusiones……………………………………………………………. 95
Tertius articulus movet dubia et solvit…………………………………………………………….104

Tertia quaestio: Utrum ad eliciendum theologicum assensum sufficiat libertas viatoris?...............108
Primus articulus ponit distinctiones et conclusiones………………………………………………111
Secundus articulus movet tria dubia………………………………................................................ 114
Tertius articulus ponit conclusiones responsiva………………………………………………….. 118

Quarta quaestio: Numquid libertas habeat coefficientiam liberam respectu credere…………….. 124
Primus articulus ponit conclusiones……………………………………………………………… 125
Secundus articulus solvit Holkot rationes………………………………………………………... 131
Tertius articulus solvit quattuor dubia……………………………………………………………. 132

Quinta quaestio: Utrum sicut sola theologia speculativa ostendit viatori per se bonum, ita sola
theologia practica sit sibi necessaria ad idem bonum finaliter consequendum?............................. 135
Primus articulus tractat de notitia practica, quid sit, et respectu cuius dicitur, et per consequens
de theologia practica……………………………………………………………………………… 135
Secundus articulus: Quid est per se bonum, et an sola theologia illud ostendat viatori?................ 147
Tertius articulus: An theologia sufficienter erudiat ad consequendum illud bonum………………149

IN PRIMUM LIBRUM SENTENTIARUM PRIMA DISTINCTIO……………………………. 155

Prima quaestio: Utrum quaelibet fruitio sit quolibet usu essentialiter perfectior?.......................... 157
Primus articulus praemittit tria praeambula, ex quibus eliciuntur istorum actuum ‘frui’ et ‘uti’ de-
scriptiones………………………………………………………………………………………… 158
Secundus articulus inquirit eorundem specificas distinctiones, ubi etiam patet, an idem actus sit
usus et fruitio………………………………………………………………………………………163
Tertius articulus agit de comparatione volitionum incomplexarum et complexarum quoad esse es-
Sentialis perfectionis………………………………………………………………………………167
Quartus articulus: An sit dare actum voluntatis medium?............................................................... 171
Quintus articulus movet dubia et solvit…………………………………………………………... 182

Secunda quaestio: Utrum fruitio sit operatio solius voluntatis creatae?.......................................... 186
Prumus articulus: An volitio aliqua sit cognitio formaliter?........................................................... 188
Secundus articulus: An volitio quaelibet necessario praesupponat quandam aliam cognitionem
causaliter priorem et intellectivam?................................................................................................ 200
Tertius articulus: An quaelibet fruitio sit delectatio formaliter?.................................................... 208

Tertia quaestio: Utrum omni et sola perfectione infinite et per se amabili sit fruendum?............. 214
Primus articulus: An esse ele contr seu latitudo diligibilitatis incomplexae in rebus creatis
sequens valorem rei infinitae perfectionis sequatur valorem illum secundum nobilitatem essen-
tialem specificam vel secundum latitudinem individualem in illa specie?..................................... 217
Secundus articulus: An per se amabile sit aliquid, nisi sit per se bonum et econtrario ita, quod
sese sequantur per se amabilitas et per se bonitas?......................................................................... 221
Tertius articulus: An omne per se amabile sit infinite amabile et solum tale?................................ 228
Quartus articulus respondet ad quaestionem……………………………………………………... 230

Quarta quaestio: Utrum omni alio a deo sit propter deum aeque utendum?................................... 238
Primus articulus praemittit aliquas praeambulas conclusiones…………………………………... 240
Secundus articulus describit haec complexa: ‘viatorem se diligere’, ‘proximum diligere’, ‘se
Odire’ vel ‘ proximum odire’, et similiter hoc ‘beatum se diligere’, et de dilectione sui et de
dilectione dei, de dilectione proximi ponit conclusiones quinque……………………………….. 242
Tertius articulus: An homo teneatur plus diligere se, quam proximum?........................................ 255
Quartus articulus motis aliquibus dubiis respondet ad ipsa et ad supra positas rationes………… 262

Quinta quaestio: Utrum viso summo bono visione finita voluntas necessario fruatur?................. 265
Primus articulius: Quanta apparet divina perfectio evidenter sic scilicet, quod percipiatur tanta
esse?……………………………………………………………………………………………… 266
Secundus articulus: An ipsa, quantacumque percipiatur, et eius formalis perfectio sint naturali-
ter videnti necessitas antecedens ad delectari vel compiacere in creatura vidente?....................... 273
Tertius articulus: An videns deum possit ex se non diligere vel possit odire?............................... 281
Quartus articulus movet dubia plura et solvit……………………………………………………. 285

Sexta quaestio: Utrum visio divinae essentiae sit dilectione personarum eligibilior ac perfectior
vel potius econtra?.......................................................................................................................... 296
Primus articulus: Quid sit eligibilius ac perfectius: an deum videre, an deum diligere?............... 297
Secundus articulus: An possit essentia videri non visis personis ele contrario………………… 306
Tertius articulus: An possit essentia diligi non dilectis personis ele contrario?........................... 312
Quartus articulus: An una persona debeat vel possit recte vel licite plus diligi a creatura quam
alia?................................................................................................................................................. 318

INDICES PARTICULARES……………………………………………………………………... 335

Index auctorum citatorum………………………………………………………………………… 337
I. Scriptura sacra………………………………………………………………………….. 337
II. Scriptores………………………………………………………………………………. 338
III. Corpus Iuris Canonici………………………………………………………………….. 344
IV. Documenta ecclesiastica………………………………………………………………. 345
Index manuscriptorum…………………………………………………………………………… 345
Index nominum…………………………………………………………………………………... 346
Index locorum……………………………………………………………………………………. 349
Index rerum………………………………………………………………………………………. 350

TOMUS SECUNDUS

INDEX GENERALIS

IN PRIMUM LIBRUM SENTENTIARUM
TERTIA DISTINCTIO………………………………………………………………………… 1

Prima quaestio: Utrum deum esse sit per se notum vel evidenter notum?.................................. 3
Primus articulus: Descriptio per se noti cum sua declaratione et quaestionis responsiva con-
clusio cum sua probatione et improbatione……………………………………………………. 4
Secundus articulus: An aliquid, quo melius esse vel cogitari non potest, est?............................ 12
Tertius articulus: Utrum ens, quo melius cogitari non potest, sit necessarie esse?..................... 25
Quartus articulus: Utrum id, quo nihilmelius cogitar ipotest, possit cogitari non esse?............. 48

Secunda quaestio: Utrum ex infinitate ac necessitate primi, id est dei, sequatur, quod esse
plures deos contradictionem includit?......................................................................................... 55
Primus articulus: Duae conclusiones praeambulae…………………………………………..... 55
Secundus articulus: Duae conclusiones circa suppositum…………………………………….. 58
Tertius articulus: Duae conclusiones de quaestio……………………………………………... 65

Tertia quaestio: Utrum aequalitas perfectionis essentialis inter creaturas attendatur penes lati-
tudines essentiarumin sua specie?............................................................................................... 72
Primus articulus: Quae sit perfectio simpliciter creaturae et quis gradus specificus et quid lati-
tudo in sua specie?....................................................................................................................... 73
Secundus articulus: Penes quid attendatur quantitas perfectionis?.............................................. 86
Tertius articulus: Quibus terminis terminantur quantitates perfectionum essentialium et quan-
tum et qualiter distant?................................................................................................................. 95
Quartus articulus: Quantum excedit perfectio unius speciei aliam?............................................ 111
Quintus articulus: Movenda sunt dubia et solvenda…………………………………………… 124

Quarta quaestio: Utrum in anima rationali partes imaginis creatae sint aequales?..................... 131
Primus articulus: An memoria, intellectus et voluntas sint quaedam potentiae realiter inhaerentes
animae per accidentia concreata et habitualia?........................................................................... 131
Secundus articulus: An partes imaginis creatae sint aequales?................................................... 149

A QUARTA DISTINCTIONE USQUE
AD SEPTIMAM DISTINCTIONEM…………………………………………………………. 157

Prima quaestio: Utrum deus sit ab aliquo producibilis?.............................................................. 159

Secunda quaestio: Utrum in Filio sit potentia generandi, id est producendo notitiam infiniutam
seu verbum?................................................................................................................................. 173

OCTAVA DISTINCTIO……………………………………………………………………..... 185

Unica quaestio: Utrum solus deus sit summe simplex?............................................................... 187Primus articulus: Probabiles propositiones et corollariae conclusiones ostendentes: Quid est
esse essentiam summe simplicem?.............................................................................................. 188
Secundus articulus: Movet dubia ad hoc et solvit……………………………………………… 196

NONA DISTINCTIO

Unica quaestio: Utrum generatio Filii dei mensueretur instanti aeternitatis?.............................. 203
Primus articulus: Qualiter aeternitas et instans aeternitatis se habent et qui sint, ac per hoc: An
quaestio sit concedendo?.............................................................................................................. 204
Secundus articulus: An Pater sit aliquo modo prior Filio?........................................................... 211

AD DECIMA DISTINCTIONE USQUE
AD DECIMAM TERTIAM DISTINCTIONEM

Unica quaestio: Utrum Pater et Filius uniformiter producano Spiritum Sanctum?...................... 215
Primum dubium: An Pater aliqua prioritate prius dicat Verbum quam producat amorem?......... 218
Secundum dubium: An Pater et Verbum uniformiter omnino principient Spiritum Sanctum?... 220
Tertium dubium: An sint unicum principium vel unus spirator vel spirans an non?................... 221
Quartum dubium: An processio Spiritus Sancti et generatio Filii distinguuntur?....................... 223

AD DECIMA QUARTA DISTINCTIONE USQUE
AD DECIMAM OCTAVAM DISTINCTIONEM…………………………………………….. 227

Prima quaestio: Utrumcaritas possit augeri per actus?................................................................ 229
Primum articulus: Quid sit caritas et ad quid requiratur?............................................................ 230
Secundus articulus: An ad caritatis augmentum cupiditas diminuatur?...................................... 236
Tertius articulus: Ponit dubia et solvit…………………………………………………………. 240

Secunda quaestio: Utrum sit possibile aliquem diligentem deum meritorie perdere caritatem
Infusam?...................................................................................................................................... 245
Primus articulus: Quid est voluntatem creatam invitam perdere A?........................................... 246
Secundus articulus: Quae sunt illae res, quas voluntas invita perdere potest?............................ 247
Tertius articulus: An sit aliquid, cuius amissio vel privatio reddat necessario voluntatem per-
Dentem iniustam, et quid sit illud, cuius positio necessario reddat eam iustam?....................... 250
Quartus articulus: Ponit dubia et solvit………………………………………………………… 251

AD UNDEVICESIMA DISTINCTIONE USQUE
AD TRICESIMAM DISTINCTIONEM………………………………………………………. 257

Prima quaestio: Utrum inter personas divinas sit dare summam perfectionis aequalitatem?...... 259
Primus articulus: Quattuor conclusiones circa identitatem vel distinctionem personarum……. 260
Secundus articulus: Responsio ad aliqua brevia dubia………………………………………… 263
Tertius articulus: Responsio ad quaestionem sub triplici proposizione……………………….. 266

Secunda quaestio: Utrumpersonae divinae se ipsis vel proprietatibus distinguantur…………. . 268
Primus articulus: Duae distinctiones de proprietate personali………………………………….. 268
Secundus articulus: Sex conclusiones de proprietate personali………………………………… 272
Tertius articulus: Responsio ad iam factas rationes contrarium………………………………… 277

A TRICESIMA PRIMA DISTINCTIONE USQUE
AD TRICESIMAM QUARTAM DISTINCTIONEM…………………………………………. 279

Unica quaestio: An maiorem unitatem denotet in divinis esse unus quam esse unum? vel: An
maior gradus unitati set indistinctionis denotetur per ly ‘unus’ quam per ly ‘unum’ vel scontra?.281
Primus articulus: Quinque propositiones de uno……………………………………………….. 282
Secundus articulus: Tres conclusiones de uno………………………………………………….. 284
Tertius articulus: Responsio ad quaestionen sub quattuor conclusionibus……………………... 290

TRICESIMA QUINTA DISTINCTIO…………………………………………………………. 293

Unica quaestio: Utrum divina essentia sit scognoscibilium omnium notitia perfectissima……. 295
Primus articulus: Quattuor conclusiones de quaestione………………………………………... 296
Secundus articulus: Movet dibium primar rationis af quaestionem……………………………. 300
Tertius articulus: Instat contra veritatem……………………………………………………….. 302
Quartus articulus: Respondet sub duplici dubio ad secundam rationem quaestionis…………... 305

TRICESIMA NONA DISTINCTIO……………………………………………………………. 309

Unica quaestio: Utrum deus possit plura scire quam sciat?.......................................................... 311

QUADRAGESIMA DISTINCTIO……………………………………………………………… 315

Prima quaestio: Utrum aliquod futurum sit evidenter a deo praescitum esse futurum?................ 317

Secunda quaestio: Utrum dei praescientia infallibilis sit cum cuiuslibet contingentia composi-
bilis?............................................................................................................................................... 324
Primus articulus: Terminorum declarationes……………………………………………………. 325
Secundus articulus: Quattuor conclusiones ad quaesitum………………………………………. 329

Tertia quaestio: Utrum sit possibile alicui facere de quolibet futuro ipsum non fore?.................. 334
Primus articulus: An necesse sit futura esse futura?...................................................................... 335
Secundus articulus: An praescientia dei sit causa, ut futura sint futura?....................................... 338
Tertius articulus: An deus possit facere futurum non fore?........................................................... 341

Quarta quaestio: Utrum deus de potentia absoluta possit revelare vel dicere suum seu per totum
aliquod integrum significatum revelatum significare et asserere falsum significatum?................ 346
Primus articulus: Quattuor conclusiones cum corollariis, ex quibus est responsio ad quaestio-
nem………………………………………………………………………………………………. 348
Secundus articulus: Tres conclusiones, quae tollunt triplicem modum respondendi aliquorum
modernorum……………………………………………………………………………………… 355

Quinta quaestio: Utrum creatura possit certificari sufficienter de aliqua revelatione de futuro
contingenter, quod est revelatio?.................................................................................................... 362
Primus articulus: An viator credens verbis Christi vel habens revelationem internam, ut pro-
pheta, vel audiens praedicari articulum ressurectionis, cuius voluntatem deus movet ad essen-
tiendum, possit certificari?.............................................................................................................. 362
Secundus articulus: Quomodo beati videntes in Verbo se semper fore beatos certificantur?........ 367
Tertius articulus: De assensu vel assertione animae Christi……………………………………... 370

Sexta quaestio: Utrum electorum numerus possit augeri?............................................................. 374

QUADRAGESIMA PRIMA DISTINCTIO…………………………………………………….. 379

Prima quaestio: Utrum praedestinationis electi causa et reprobationis praesciti causa sint eorum
aliqualiter fore ita, quod ideo deus praedestinat A, non quia opera ipsius A causant circa deum,
sed quia praecognoscit ipsum iuste operaturum finaliter, et ideo reprobat B, quia novit ipsum
cum obice gratiae decessurum?..................................................................................................... 381
Primus articulus: Descriptiones et declarationes quorundam terminorum……………………… 381
Secundus articulus: Sex conclusiones pro quaestio……………………………………………... 384

Secunda quaestio: Utrum quilibet reprobatus ex hoc praecise,quia a deo reprobatus, sit ad certum
gradum miseriae perpetuae repellendus?....................................................................................... 391
Primus articulus: De electorum coronatione, cuius causa est aeterna dei electio……………….. 393
Secundus articulus: An quilibet relictus seu reprobatus sit praecise ex hoc, quia reprobatus ad
Certum gradum perpetuae miseriae repellendus?.......................................................................... 395

QUADRAGESIMA SECUNDA DISTINCTIO………………………………………………… 403

Unica quaestio: Utrum dei omnipotentia omne possibile fieri possit facere?............................... 405
Primus articulus: Praemittam tres distinctiones…………………………………………………. 405
Secundus articulus: Ponam ad quaesitum quinque conclusiones………………………………... 408
Tertius articulus: An Adam non fuisse sit possibile fieri verum per divinam potentiam?............. 411

AD QUADRAGESIMA TERTIA DISTINCTIONE USQUE
AD QUADRAGESIMAM SEXTAM DISTINCTIONEM……………………………………… 431

Unica quaestio: Utrum deus possit facere infinitum in actu?......................................................... 433
Primus articulus: De quantitate discreta…………………………………………………………. 435
Secundus articulus: An scilicet deus possit facere infinitum nullo modo terminatum?................. 436
Tertius articulus: Contra conclusionem primam et rationes eius………………………………… 442

QUADRAGESIMA SEPTIMA DISTINCTIO………………………………………………….. 447

Unica quaestio: Utrum voluntas dei semper impleatur?................................................................. 449
Primus articulus: Tres distinctiones, ex quibus eliciuntur quattuor corollariae propositiones…... 449
Secundus articulus: Tres conclusiones de voluntate esecutoria…………………………………. 453

QUADRAGESIMA OCTAVA DISTINCTIO………………………………………………….. 457

Unica quaestio: Utrum quilibet viator utens libero arbitrio teneatur voluntatem suam divinae
in volito conformare, ide est volitiones libera set deliberatas elicere conformiter voluntati divi-
nae universaliter in omni volito, quod est sibi notum esse a deo volitum, conformare, id est
non difformiter velle?.................................................................................................................... 459
Primus articulus: De voluntate signi…………………………………………………………….. 460
Secundus articulus: De voluntate simplicis beneplaciti, cognita tamen qualiter velit…………... 460
Tertius articulus: Quattuor dubia eorumque solutio…………………………………………….. 464

INDICES PARTICULARES…………………………………………………………………… 467

Index auctorum citatorum………………………………………………………………………. 469
I. Scriptura sacra……………………………………………………………………….. 469
II. Scriptores……………………………………………………………………………. 470
III. Corpus Iuris Canonici……………………………………………………………….. 475
IV. Documenta ecclesiastica…………………………………………………………….. 476

Index manuscriptorum………………………………………………………………………….. 476
Index nominum…………………………………………………………………………………. 477
Index locorum…………………………………………………………………………………… 479
Index rerum……………………………………………………………………………………… 480

TOMUS III

INDEX GENERALIS

PRINCIPIUM SECUNDUM SENTENTIARUM………………………………………………. 1

Collatio…………………………………………………………………………………………… 3
Quaestio: Utrum dei velle omnem bonum effectum uniformi efficientia producat?...................... 5
Primus articulus: De infinitate perfectionali unius essentiae in se ad aliam in specie distinctam... 6
Secundus articulus: De dei efficientia respectu praeteriti et respectu futuri……………………… 12
Tertius articulus: De speciali motione divina quoad merita seu bona opera……………………… 17
Quartus articulus: De bene esse beati et de malo esse damnati…………………………………… 25

IN SECUNDUM LIBRUM SENTENTIARUM…………………………………………………. 31

PRIMA DISTINCTIO……………………………………………………………………………. 33

Prima Quaestio: Utrum deus sola voluntate sit libere et uniformiter omnium, quae fiunt, prima
causa efficiens?............................................................................................................................... 35
Primus articulus: Sunt quattuor praenotanda…………………………………………………….. 36
Secundus articulus: Ponendae sunt quattuor conclusiones………………………………………. 37
Tertius articulus: Videndum est, quae sit coefficientia generali set quae specialis, et ex hoc pate-
bit, an deus sit uniformis causa omnium, quae fiunt……………………………………………... 42

Secunda Quaestio: Utrum omne ens positivum praesens sit a primo principio effective?............. 49
Primus articulus: Quod principaliter quaeritur…………………………………………………… 50
Secundus articulus: An omne positivum, quando est praesens, necessario est praesens?.............. 53
Tertius articulus: An deus sit causa futuri quoad esse futurum?..................................................... 57
Quartus articulus: An possibilitas creandi creaturae creabilis sita b activa potentia creatoris?...... 60

Tertia Quaestio: Utrum voluntas dei sit respectu omnium, quae fiunt, necessitas antecedens?....... 64
Primus articulus: Quid sit necessitas antecedens?........................................................................... 64
Secundus articulus: Ponit quattuor conclusiones…………………………………………………. 66

Quarta Quaestio: Utrum deus potuit aliquam rem creare ab aeterno?............................................. 70
Primus articulus: Declarando terminos elicit sensum quaestionis………………………………... 71
Secundus articulus: Ostendit, in quo versatur difficultas quaestionis…………………………….. 74
Tertius articulus: Utrum aeternaliter fuit possibile deum creasse B essentiam absque initio dura-
tionis………………………………………………………………………………………………. 76
Quartus articulus: Respondet ad dubia et oppositas rationes……………………………………… 81

SECUNDA DISTINCTIO………………………………………………………………………… 87

Unica Quaestio: Utrum deus produxerit angelus actione indivisibili?............................................. 89
Primus articulus: An deus ad extra agat infinite?............................................................................. 89
Secundus articulus: An, quando deus agit, contingenter agit?......................................................... 93
Tertius articulus: An possit deus creaturam facere esse per instans tantum?................................... 97

TERTIA DISTINCTIO……………………………………………………………………………101

Unica Quaestio: Utrum omnis angelus fuerit creatus in gratia?...................................................... 103
Primus articulus: Qualiter de facto fuisset, an scilicet creati fuerint cum gratia, et quales et
quando peccaverunt mali?................................................................................................................104
Secundus articulus: Quid potuissent absque dono gratiae et absque speciali auxiliio dei?............. 109

QUARTA DISTINCTIO………………………………………………………………………… 113

Unica Quaestio: Utrum angeli potuerint suum casum praescire in primo instanti sui esse?......... 115
Primus articulus: An potuerint in primo instanti demereri libere ac etiam potuerint mereri?....... 115
Secundus articulus: An potuerint praescire suum casum futurum?............................................... 119

QUINTA DISTINCTIO…………………………………………………………………………. 125

Unica Quaestio: Utrum peccatum primi angeli fuerit odium dei? Vel sic: Utrum malus angelus
odiendo deum sic libere et tantum demeruerit, sic et quantum bonus dirigendo meruit?.............. 127
Primus articulus: Quale fuerit peccatum primi angeli et an unum?............................................... 127
Secundus articulus: An aeque libere, et etiam tantum demeruerit, quantum et quam libere alter
meruit?............................................................................................................................................ 132

SEXTA DISTINCTIO…………………………………………………………………………… 135

Unica Quaestio: Utrum angelus possit se mutare localiter in non tempore?.................................. 137
Primus articulus: De loco angeli seu de modo essendi in loco…………………………………... 137
Secundus articulus: An moveant se localiter?................................................................................ 139
Tertius articulus: An possit de caelo in terram mutari in instanti?................................................. 141

SEPTIMA DISTINCTIO………………………………………………………………………… 145

Unica Quaestio: Utrum daemones sic sint ostinati in malo, ut non possint habere aliquod bonum
velle? Vel sic: Utrum angelus obduratus possit elicere aliquod iustum velle?............................... 147
Primus articulus: De quesito ponit quattuor propositiones………………………………………. 148
Secundus articulus: Quid sit obstinatio damnati seu finalis obduratio?......................................... 151
Tertius articulus: Quid sit confirmatio beatorum et in quo consistat et a quo consistit causaliter. 154

AB OCTAVA DISTINCTIONE USQUE AD DECIMAM
PRIMAM DISTINCTIONEM…………………………………………………………………… 157

Unica Quaestio: Utrum angeli proficiant in merito?....................................................................... 159
Primus articulus: An scire possint cogitationes cordis cognitione non in Verbo seu quomodo
illa praesentia, quae subsunt libero arbitrio alterius, possint cognoscere?...................................... 160
Secundus articulus: Utrum angeli possint naturaliter cognoscere futura contingentia?.................. 169
Tertius articulus: Utrum unus angelus possit alteri naturaliter loqui?............................................. 178
Quartus articulus: Utrum boni angeli proficiant in merito?............................................................ 185

DECIMA SEXTA ET DECIMA SEPTIMA DISTINCTIO…………………………………….. 189

Prima Quaestio: Utrum animam intellectivam esse formam hominis sola fide teneatur?............. 191
Primus articulus: An in homine sit una sola forma substantialis?................................................. 192

Secundus articulus: An aeque probabile vel convincibile sit, quod intellectus est forma substan-
tialis hominis, sicut quod anima sensitiva est forma equi?........................................................... 199

Secunda Quaestio: Utrum aliqua creata volitio sit cognitio voliti extra?....................................... 204
Primus articulus: Est responsivus ad quaestionem………………………………………………. 207
Secundus articulus: Utrum in mente rationali recipiantur cognitiones rerum sensibilium?........... 213
Primus subarticulus: An sensatio sit in mente, id est in anima intellectivs dubiective?................ 214
Secundus subarticulus: Quales cognitiones habet mens de sensibilibus extra?.............................. 218
Tertius subarticulus: Utrum res creatae insensibilesintelligantur a nobis naturaliter?................... 229
Quartus subarticulus: Quid sit primum iobiectum intellectus nostri pro vita ista seu quid sit pri-
mo cognitum ab anima esistente in corpore?.................................................................................. 234
Tertius subarticulus: An rerum sensibilium numquam tamen sensatarum habeamus proprias
species?........................................................................................................................................... 239
Primus subarticulus: An dentur species vel similitudines vel imagines rerum extra in absentia
earum remanentes ab earum tamen sensationibus causatae?.......................................................... 239
Secundus subarticulus: Utrum sit ponendo species intentionalis in medio, ut quod albedo multi-
pliciter similitudinem suam per aerem usque ad potentiam?.......................................................... 245
Primus articulus interclusus: Videndum est illud quoad articulum istum……………………….. 245
Secundus articulus interclusus: An sint eiusdem speciei specialissimae cum obiecto?................. 247
Tertius articulus interclusus: Utrum inter res intentionales et reales sit aliqua differentia?.......... 249
Tertius subarticulus: Quae differentia sit inter sensationem quinque sensuum et intellectionem? 252
Quartus subarticulus: An rerum sensibilium numquam tamen sensatarum habeamus proprias
species?.......................................................................................................................................... 259
Quartus articulus: An intellectus vel anima sit causa activa intellectionis vel generaliter cuius-
libet cognitionis?............................................................................................................................ 264
Primus subarticulus: Aliqua sunt breviter notanda circa notitiam phantasticam………………... 265
Secundus subarticulus: Aliqua circa memoriam……………………………………………….... 268
Tertius subarticulus: Aliqua circa appetitum sensitivum………………………………………... 272
Quartus subarticulus: Quid sit verbum?......................................................................................... 276
Quintus articulus: Utrum anima vel intellectus sit causa activa intellectionis sive cuiuscumque
cognitionis?................................................................................................................................... 278

A VICESIMA PRIMA DISTINCTIONE USQUE AD
VICESIMAM TERTIAM DISTINCTIONEM…………………………………………………. 283

Unica Quaestio: Utrum primum peccatum Adae fuerit mortale?................................................. 285
Primus articulus: Quot et qualibus peccatis peccavit Eva, quae primo peccavit?........................ 285
Secundus articulus: De peccato Adae et de comparatione gravitatis inter eorum peccasse, ubi
est responsio ad quaestionem…………………………………………………………………… 290
Tertius articulus: An potuit peccare venialiter?............................................................................ 293

VICESIMA QUARTA DISTINCTIO…………………………………………………………... 295

Prima Quaestio: Utrum primus homo per arbitrium liberum, quod acceperat, sufficiebat vitare
peccatum?...................................................................................................................................... 297

Primus articulus: Ponit distinctiones et differentias liberi arbitrii simpliciter et liberi arbitrii
secundum quid; et loquitur nunc hic de libertate contingentiae…………………………………. 297
Secundus articulus: An arbitrium liberum secundum quid sufficiebat vitare peccatum?.............. 303

Secunda Quaestio: Utrum omne agere deliberare contra rectam rationem vel scienter, quod est
contra rectam rationem, vel post consilium de facendo vel non facendo, id est vel ut vult hoc
ipsum, quod est contra rectam rationem, sit culpa mortalis?......................................................... 306
Primus articulus: Unde dicitur veniale et quid mortale et unde…………………………………. 308
Secundus articulus: An idem veniale fiat mortale?........................................................................ 310
Tertius articulus: Numquid ex circumstantia veniale fiat mortale?................................................ 314
Quartus articulus: Numquid pro veniali malitia praecise sumpta debeatur poena aeterna?........... 316
Quintus articulus: De quaestio quaestionis………………………………………………………. 318

Tertia Quaestio: Utrum ignorantia sit peccatum…………………………………………………. 318
Primus articulus: Praemittit aliquas distinctiones……………………………………………….. 319
Secundus articulus: An ignorantia sit culpa?.................................................................................. 320
Tertius articulus: An aliquis peccet ex ignorantia, in quam non incidit ex culpa sua propria per-
sonali……………………………………………………………………………………………... 323
Quartus articulus: Movet dubia…………………………………………………………………... 325

Quarta Quaestio: Utrum pura omissio sit peccatum?…………………………………………….. 326
Primus articulus: De omettere demeritorio………………………………………………………. 327
Secundus articulus: Numquid pure omettere sit meritorium?........................................................ 331

VICESIMA QUINTA DISTINCTIO……………………………………………………………. 335

Prima Quaestio: Utrum cuiuslibet volitionis hominis viatoris deus sit deu divina voluntas sit
necessitas antecedens ita, quod libertas ad contradictionem non sit in aliquo viatore nisi in respectu
ad alias causas, non autem in respectu ad primam causam simpliciter?........................................ 337
Primus articulus: Impugnat opinionem Bradwardini in Summa sua dicentis, quod voluntas divi-
na est necessitas antecedens cuiuslibet effectus…………………………………………………. 337
Secundus articulus: Ponit quinque conclusiones ad quaesitum…………………………………. 345
Tertius articulus: Obicit et solvit………………………………………………………………… 346

Secunda Quaestio: Utrum voluntas creata sit causa productiva immediata quorum actuum libe-
rorum?…………………………………………………………………………………………… 348
Primus articulus: De principali quaestio………………………………………………………… 349
Secundus articulus: An voluntas viatoris habeat omnimodam libertatem respectu cuiuslibet
actus sui?........................................................................................................................................ 354

Tertia Quaestio: Utrum homo vel creatura rationalis in via per liberum arbitrium sufficiat tam
bene operari quam male operari sufficit per illud idem?............................................................... 357
Primus articulus: Per liberum arbitrium sufficiat quis bene operari…………………………….. 358
Secundus articulus: An per liberum arbitrium liberius agamus in bonis actibus quam in malis?. 366
Tertius articulus: Utrum homo per liberum arbitrium possit mereri primam gratiam?................. 378
Quartus articulus: Respondet ad quaesitum……………………………………………………... 384

VICESIMA SEXTA DISTINCTIO……………………………………………………………... 395

Unica Quaestio: Utrum viator possit dilectione finita ex puris naturalibus frui deo?................... 397
Primus articulus: Praemittit terminorum declarationes et duas distinctiones, et secundum ipsas
formantur tres regular, secundum quas ponuntur conclusiones…………………………………. 398
Secundus articulus: Ponit conclusiones ad quaestionem………………………………………… 406
Tertius articulus: Movet dubia et solvit………………………………………………………….. 412

VICESIMA SEPTIMA DISTINCTIO…………………………………………………………… 423
Prima Quaestio: Utrum cuiuslibet actus meritorii deus et voluntas et gratia sint iniformiter
causae effectivae?........................................................................................................................... 425
Primus articulus: Ostendit, quod actus meritorius est elicitus secundum inclinationem gratiae
habitualis et est ab eiusdem gratiae activitate productus………………………………………… 425
Secundus articulus: Actus meritorius est a deo gratiose iuvante conatum arbitrii immediate
effectus…………………………………………………………………………………………... 429

Secunda Quaestio: Utrum omnis actus meritorius A voluntatis et omnis actus demeritorius
eiusdem sit in potestate eius quoad totam latitudinem meriti vel demeriti?.................................. 455
Primus articulus: Praemittit intellectum quaestionis…………………………………………….. 456
Secundus articulus: Distinctio de hoc, quod est esse meritorium vel meritum………………….. 457
Tertius articulus: Continet conclusiones………………………………………………………… 459

Tertia Quaestio: Utrum maior gratia et maior conatus voluntatis efficiant proportionaliter actum
magis meritorium?.......................................................................................................................... 461
Primus articulus: Notando sunt quaedam previa ad quaestionem……………………………….. 461
Secundus articulus: Ponit ad quaesitum quattuor conclusiones et tria corollaria………………... 464
Tertius articulus: Obicit per auctoritates et solvit obiectiones…………………………………… 466

A TRICESIMA DISTINCTIONE USQUE AD TRICESIMAM
TERTIAM DISTINCTIONEM………………………………………………………………….. 469

Prima Quaestio: Utrum originale peccatum aliqua actuali culpa sit gravius?................................ 471
Primus articulus: Auctoritatibus ostendit peccatum originale esse……………………………… 472
Secundus articulus: An peccatum originale sit culpa vel poena?.................................................. 473

Secunda Quaestio: Utrum originale peccatum sit formaliter privatio iustitiae originalis?........... 479
Primus articulus: Ostendit, quid sit iustitia originalis et qualiter sit perdita et qualiter obligamur
ad eam et quis effectus ex privatione illius subsequitur………………………………………… 480
Secundus articulus: An sit privatio iustitiae originalis vel quid sit?............................................. 484

Tertia Quaestio: Utrum originale peccatum sit ad aeternam mortem imputabile voluntati?........ 490
Primum dubium: Qualiter contrahatur vel transfundatur peccatum originale?............................ 491
Secundum dubium: De imputabilitate originalis culpae………………………………………... 494
Tertium dubium: An in baptismo originale tollatur?................................................................... 496
Quartum dubium: An decedens in solo originali patietur perpetuo cruciatum?........................... 498

TRICESIMA QUINTA DISTINCTIO…………………………………………………………. 501

Unica Quaestio: Utrum omne malum culpae sit pura privatio?.................................................... 503
Primus articulus: Praemittit distinctiones quattuor……………………………………………… 505
Secundus articulus: Dat peccati descriptionem vel descriptiones………………………………. 507
Tertius articulus: Ponit ad quaesitum aliquas conclusiones…………………………………….. 510

TRICESIMA SEPTIMA QUAESTIO…………………………………………………………... 513

Unica Quaestio: Utrum actualis peccati per se deus est auctor?.................................................... 515
Primus articulus: An peccatum actuale, quod est per se peccatum, sit aliqua essentia?................ 515
Secundus articulus: An peccati actualis per se deus sit auctor?..................................................... 521
Tertius articulus: An deus faciat per se mentem peccare seu ingiuste agere, sicut facit per se
mentem iuste velle seu agere?........................................................................................................ 524

TRICESIMA OCTAVA DISTINCTIO…………………………………………………………. 529

Unica Quaestio: Utrum quaelibet culpa mortalis sit in se infinita malitia?................................... 531
Primus articulus: Penes quid attenditur quantitas actualis iniustitae mortalis?............................. 532
Secundus articulus: Penes quid attenditur privativa malitia culpae?............................................. 535

A QUADRAGESIMA SECUNDA DISTINCTIONE USQUE
AD QUADRAGESIMA QUARTAM DISTINCTIONEM…………………………………….. 541

Prima Quaestio: Utrum operari exterius reddat culpam voluntariam graviorem?........................ 543
Primus articulus: Agit de principali quaestio et ponit conclusiones respondendi Gregorii…….. 544
Secundus articulus: Respondet ad quaestionem et movet dubium et solvit…………………….. 548

Secunda Quaestio: Utrum quodlibet divinum beneficium aggravet voluntatis demeritum vel
peccatum?...................................................................................................................................... 554
Primus articulus: Praemissis distinctionibus de beneficio ponit de supposito sex propositiones,
per quas patet, quarum rerum collatio sit beneficii et quarum non……………………………... 554
Secundus articulus: Ponit conclusiones de quaestio…………………………………………….. 555
Tertius articulus: Movet duo dubia et solvit…………………………………………………….. 558

INDICES PARTICULARES…………………………………………………………………… 565

Index auctorum citatorum………………………………………………………………………. 567
I. Scriptura sacra………………………………………………………………………………. 567
II. Scriptores…………………………………………………………………………………… 570
III. Corpus Iuris Canonici……………………………………………………………………… 580
IV. Documenta ecclesiastica…………………………………………………………………… 581

Index manuscriptorum………………………………………………………………………….. 582
Index nominum…………………………………………………………………………………. 582
Index locorum…………………………………………………………………………………... 587
Index rerum……………………………………………………………………………………... 588
TOMUS QUARTUS

INDEX GENERALIS

PRINCIPIUM TERTIUM SENTENTIARUM

Quaestio: Utrum ex merito Christi infinito recepturi erant electi dona preveniente gratia
meliora…………………………………………………………………………………………… 1
Primus articulus: De infinitate essentiali specifica………………………………………………. 3
Secundus articulus: De eligibilitate esse ad bene esse gloriae, quod scilicet est eligibilius donum 6
Tertius articulus: De concursu dei ad actus bonos liberi arbitrii, an sit melior gratia preveniente.. 8
Quartus articulus: De coefficientia gratiae informantis…………………………………………… 20

IN TERTIUM LIBRUM SENTENTIARUM…………………………………………………….. 33

PRIMA DISTINCTIO…………………………………………………………………………….. 35

Unica Quaestio: Utrum idem Filius sit dei Filius et Virginia Filius?............................................... 37
Primus articulus: Ponit sex conclusiones pro regulis sumptas ex dictis beati Hieronymi, ex quibus
eliciuntur plures conclusiones corollariae………………………………………………………… 39
Secundus articulus: Ostendit, quid sit idioma et utriusque naturae, et qualiter intelligitur commu-
nicatio idiomatum et quid sit……………………………………………………………………… 54
Tertius articulus: Ponit quattuor conclusiones pro tertia parte quaestionis………………………. 62
Quartus articulus: Respondet ad quaesitum………………………………………………………. 65

DECIMA OCTAVA DISTINCTIO………………………………………………………………. 69

Prima quaestio: Utrum Christus, secundum quod viator, meruit de condigno electis vitam
aeternam………………………………………………………………………………………….. 71
Primus articulus: Cuius generis volitiones fuerunt in anima Christi?............................................ 72
Secundus articulus: An Christus meruit de condigno?................................................................... 75
Tertius articulus: An aeterna praedestinatio cadat sub merito Christi?.......................................... 80

Secunda quaestio: Utrum aliqua persona creata suffecerit satisfacere pro culpa mortali?............. 81
Primus articulus: An sola persona divina suffecerit satisfacere pro mortali…………………….. 82
Secundus articulus: Quae sunt beneficia electorum ex merito Christi…………………………... 84
Tertius articulus: An anima Christi habet gratiam infinitam?........................................................ 86
Quartus articulus: An anima Christi videndo Verbum videat in Verbo omnia contenta in eo
causaliter…………………………………………………………………………………………. 89

VICESIMA SEPTIMA DISTINCTIO…………………………………………………………… 93

Unica quaestio: Utrum praeceptum de dilectione dei possit implere viator carens caritate?.......... 95
Primus articulus: Praemittit quattuor praenotanda, ex quibus formantur tres regulae……………. 96
Secundus articulus: Ponit quattuor conclusiones iuxta sensum primae regulae………………….. 98
Tertius articulus: An conformiter secundae vel tertiae regulae diligere deum possit quis carens
caritate?............................................................................................................................................ 101
Quartus articulus: Respondet ad quaestionem…………………………………………………… 106

TRICESIMA QUARTA DISTINCTIO…………………………………………………………. 111

Unica quaestio: Utrum diligere inimicum timore poenae aeternae sit meritorium?...................... 113
Primus articulus: An teneamur ex praecepto diligere inimicum et an sit maioris meriti quam di-
ligere amicum?............................................................................................................................... 113
Secundus articulus: An diligere ex timore sit meritorium?........................................................... 118

TRICESIMA SEPTIMA DISTINCTIO…………………………………………………………. 123

Unica quaestio: Utrum omne vel aliquod divina lege prohibitum possit in casu ab homine licet
fieri?............................................................................................................................................... 125
Primus articulus: An omne peccatum ideo praecise est peccatum, quia prohibitum?................... 126
Secundus articulus: An omne divina lege prohibitum possit homo licite facere?......................... 127
Tertius articulus: An liceat in casibus dictis uccidere hominem?.................................................. 131

PRINCIPIUM QUARTUM SENTENTIARUM………………………………………………… 137

Quaestio: Utrum omnis meritoria sacramentorum susceptio sit electionis aetenae immediatus
effectus?......................................................................................................................................... 139
Primus articulus: De aeterna dei electione respectu futurorum effectuum……………………… 139
Secundus articulus: De bono gloriae correspondenter ad meritum et de malo miseriae………... 147
Tertius articulus: An sacramenti susceptio sit in praescito meritoria vitae aeternae?................... 152

IN QUARTUM LIBRUM SENTENTIARUM…………………………………………………. 165

PRIMA DISTINCTIO…………………………………………………………………………… 167

Unica quaestio: Utrum sacramenta novae legis efficiant ad suscipientis salutem?....................... 169
Primus articulus: De necessitate, utilitate vel efficacia ac de numero et institutione sacramen-
torum…………………………………………………………………………………………….. 169
Secundus articulus: De efficacia gratiae respectu actus meritorii………………………………. 176

A SECUNDA DISTINCTIONE USQUE AD SEPTIMAM
DISTINCTIONEM……………………………………………………………………………… 179

Prima quaestio: Utrum cuilibet rite suscipienti baptismum eius effectus aequaliter conferatur?. 181
Primus articulus: Praemittit tria praenotanda cum tribus conclusionibus………………………. 182
Secundus articulus: An cessante fictione illius, qui rite recepit caracterem, recipiat effectum
totalem per se baptismi?................................................................................................................ 186
Tertius articulus: An quaelibet persona teneatur baptizari?.......................................................... 189
Quartus articulus: An omnes rite baptizati recipiant aequaliter effectum baptismi?.................... 189
Quintus articulus: An sit culpa baptizari a malo sacerdote scienter?............................................ 191

Secunda quaestio: Utrum gratia baptismalis coefficiens ad actum conformiter conati voluntatis
sit melior suo effectu?................................................................................................................... 192
Primus articulus: Ostendit modum coefficientiae gratiae cum voluntatis conatu………………. 193
Secundus articulus: An gratia baptismalis absque causali efficientia dei sufficiat ad quamcumque
volitionem bonam?........................................................................................................................ 197
Tertius articulus: An bonum meriti sit melius, quam gratia baptismalis?..................................... 199

AB OCTAVA DISTINCTIONE USQUE AD DECIMAM
QUARTAM DISTINCTIONEM……………………………………………………………….. 203

Prima quaestio: Utrum substantia panis vere convertatur in substantiam carnis seu transsubstan-
tietur…………………………………………………………………………………………….. 205
Primus articulus: De modo annihilationis panis prima positio…………………………………. 205
Secundus articulus: De modo alio extremo, scilicet de versione rimanente essentia panis eadem
essentialiter…………………………………………………………………………………….... 209
Tertius articulus: Inter duas opiniones extremas ponit modum medium……………………….. 210

Secunda quaestio: Utrum corpus Christi sub speciebus, quae fuerunt pani set vini, realiter
continetur?.................................................................................................................................... 214
Primus articulus: An virtute divina idem corpus esse in diversis sitibus totaliter distinctis sit
possibile?...................................................................................................................................... 215
Secundus articulus: An motu corporis Christi incipiat Christus corporaliter vel sacramentaliter
esse sub speciebus illis?................................................................................................................ 216
Tertius articulus: An corpus Christi sub sacramento sit extensum?............................................. 217
Quartus articulus: An habere possit et habeat operationes, quas habet in caelo, id est consimiles
ut est in altari……………………………………………………………………………………. 222

Tertia quaestio: Utrum omne accidens panis, quod in ultimo instanti prolationis verborum erit
sine subiecto, possit tunc ab eisdem causis corrumpi, a quibus potuit in subiecto?..................... 224
Primus articulus: An omne accidens panis remaneat absque subiecto et quis est modus existen-
tiae………………………………………………………………………………………………. 225
Secundus articulus: An sita eque activa accidentia carentia subiecto?......................................... 227
Tertius articulus: An agens naturale possit producere accidens carens subiecto?........................ 228
Quartus articulus: Quando incipiat ibi esse corpus Christi, et quid demonstretur per ly “Hoc
est corpus meum”?........................................................................................................................ 230

A DECIMA QUARTA DISTINCTIONE USQUE
AD VICESIMAM TERTIAM DISTINCTIONEM…………………………………………….. 233

Prima quaestio: Utrum viatori mortaliter peccanti, scilicet post baptismum, sit poenitentia
necessaria ad salutem?.................................................................................................................. 235
Primus articulus: Exposito titulo ponit duas conclusiones……………………………………... 235
Secundus articulus: An quaecumque poenitudo sit sufficiens ad deletionem mortalis?.............. 237
Tertius articulus: Quid delet poenitentia……………………………………………………….. 242

Secunda quaestio: Utrum perdenti gratiam sit necessarium ad salutem confiteri proprio
sacerdoti?..................................................................................................................................... 244
Primus articulus: An poenitentia sacramentalis sit ex praecepto de iure naturae vel divino, et
consequenter: Quid site t qualiter obliget?.................................................................................. 244
Secundus articulus: Ad quid valet sacramentalis poenitentia seu confessio?............................. 250
Tertius articulus: Circa claves, quid sint et quis usus earum?..................................................... 252

Tertia quaestio: Utrum poenitentialis satisfactio, quae in gratia agitur, sit aeque meritoria
vitae aeternae, ac si non esset satisfactoria?................................................................................ 254
Primus articulus: De commensuratione proportionali meritorium et praemiorum……………. 255
Secundus articulus: An actus satisfactorius sit aeque meritorius?.............................................. 258
Tertius articulus: An per satisfactionem in mortali consumatam quis fiat liber a debito poenae
temporalis, et tunc in quibus proprie consistit satisfacere pro culpa?......................................... 261

Quarta quaestio: Utrum quilibet poenitentiali merito resurgat ad aequalem gratiam gratiae,
a qua cecidit?............................................................................................................................... 264
Primus articulus: De principali quaesito, et an omne peccare mortaliter sit peius, quam aliquod
meritum sit bonum?.................................................................................................................... 265
Secundus articulus: An beneficium iustificationis poenitentialis aggravet recidivationem in
culpam infinite?.......................................................................................................................... 270
Tertius articulus: An gravius peccet recidivans post poenitentiam, quam cadens ab innocentia 273

A VICESIMA SEPTIMA DISTINCTIONE USQUE
AD QUADRAGESIMAM SECUNDAM DISTINCTIONEM………………………………. 275

Prima quaestio: Utrum principale bonum matrimonii sit praecise tam bonum, quam mala
foret privatio eius?..................................................................................................................... 277
Primus articulus: Ponit distinctionem de esse debito et conclusiones………………………... 277
Secundus articulus: Respondet ad duas conclusiones Buchinkam………………………….... 283

Secunda quaestio: Utrum viatori per privari gratia sit magis male, quam per habere gratiam
foret sibi bene?.......................................................................................................................... 301
Primus articulus: An omne bonum debitum inesse creaturae possit fieri non debitum esse?.. 302
Secundus articulus: Respondet ad quaestionem sub duplici forma………………………….. 305
Tertius articulus: An privari gratia sit fugibilius et peius quoad esse carentiae, quam quoad
esse poenae vel econtra?........................................................................................................... 307

Tertia quaestio: Utrum quaelibet poena damni, quae est privatio gloriae, sit fugibilior quoad
esse carentiae, quam quoad esse poenae vel potius econtra?................................................... 310
Primus articulus: An omnis poena sensus sit quaelibet poena damni fugibilior quoad esse
poenae?..................................................................................................................................... 311
Secundus articulus: An privatio gloriae fugibilis sit magis fugibilis quoad esse carentiae
quam quoad esse poenae vel econtra?...................................................................................... 318
Tertius articulus: An quantum eligenda est aliqua res, tantum est fugibilis eius perfecta
privatio?.................................................................................................................................... 327

Quarta quaestio: Utrum aliquod miserum esse miseria, quae non est culpa, est praefugiendum
homini, quam non esse?............................................................................................................ 332
Primus articulus: Praemittit quinque notabilia pro intellectu quaestionis…………………… 338
Secundus articulus: Ponit conclusiones ad quaesitum……………………………………….. 340
Tertius articulus: Solvit rationes factas ad oppositum in principio quaestionis……………… 347

Quinta quaestio: Utrum sola privatio boni sit per se malum poenae?....................................... 351

Sexta quaestio: Utrum bonum meriti sit melius, quam bonum habituale, quod est iustitia seu
caritas infusa?............................................................................................................................ 357
Primus articulus: Praemissis conclusionibus improbat Alcot………………………………… 359
Secundus articulus: Respondet ad quaesitum………………………………………………… 362

Septima quaestio: Utrum viatoris actus gratifice elicitus sufficienter et praemiative tam in
via quam extra possit a deo non acceptari et non remunerari?.................................................. 365

A QUADRAGESIMA TERTIA DISTINCTIONE USQUE
AD QUINQUAGESIMA DISTINCTIONEM……………………………………………….. 371

Prima quaestio: Utrum deus pro peccato puniat infinite citra condignum?.............................. 373
Priumus articulus: Quod genus poenarum est peius e fugibilius inter ceteras poenas?............ 375
Secundus articulus: An aliqua poena damnati sit peior quolibet demerito?............................. 379
Tertius articulus: Qua poena deus puniat damnatos, id est quo genere poenae?...................... 380
Quartus articulus: An pro culpa temporali poena aeterna iuste infligatur?.............................. 390
Quintus articulus: An aliquis finitae intensionis cruciatus sufficiat ad condignum pro culpa
mortali?..................................................................................................................................... 394
Sextus articulus: An deus puniat punitione, qua de per se punit citra condignum, et an infini-
te citra?...................................................................................................................................... 397

Secunda quaestio: Utrum deus praemiet pro merito infinite ultra condignum?........................ 402
Primus articulus: De comparatione eligibilium et fugibilium duratione adiecta ac de estensi-
vo compensato bene esse et male esse……………………………………………………….. 404
Secundus articulus: Quibus modis deus praemiat ultra condignum?........................................ 416
Tertius articulus: Respondet ad quaesitum…………………………………………………… 419

Tertia quaestio: Utrum deus sic, id est non minus improportionaliter, puniat pro culpa, sicut
improportionaliter pro merito praemiat?................................................................................... 423
Primus articulus: An aliqua poena damnati sit peior quolibet demerito eius in via?................ 424
Secundus articulus: Quae sit peior et fugibilior poenarum damnati?....................................... 426
Tertius articulus: An praescitus meruit praemium aeternum, et an eligibilius sit homini deum
Clare videre, quam deum super omnia diligere?....................................................................... 429

DIVISIO ET EXPOSITIO LITTERALIS PROLOGI
SENTENTIARUM…………………………………………………………………………… 437

Prima particula………………………………………………………………………………... 439
Secunda particula……………………………………………………………………………... 442
Tertia particula………………………………………………………………………………... 443
Quarta particula………………………………………………………………………………. 444
Quinta particula………………………………………………………………………………. 445

Petrus de Atarrabia on Formal Distinction

2009-05-06T12:31:00.000-07:00

Hi Everyone,
Post of today is a contribution of Peter of Atarrabia on formal distinction. Unlike Hugh of Newcastle and Peter Thomae, Peter was a more sincere, though less original, scotist. He lectured the Sentences in the province of Navarra and then in Paris, where he most likely met John Bassol, the doctor ordinatissimus. Peter and John share concepts and style, sometimes we can find the same passages in their commentaries... it's difficult to know who is the author and who just copied. Peter and John can be considered the spanish and french/english (where John was born is still object of controversy) faces of the pure and simple scotism. No superfluous elaboration and metaphysical decorations make their tests clear, neat, concise... Peter's Commentary on the First Book of Sentences, along with John's and Peter of Aquila's, should be vademecum(s) of the good scotist. Peter's commentary, however, is not just an abbreviatio... I mean, it's not fully original, but it's not a mere exposition of Scotus' doctrine... Or maybe it is, but, as always it is, performers are also composers...
The contribution that Peter gave on formal distinction is a good example. Distinctiones 2, 8 and 31-32 of his Commentary are dedicated to this topic. There he not only explain Scotus' position, but it also defend it agains Hervaeus. As I said, it is concise and neat... a real text we can enjoy.

====================================================================================

PARS SECUNDA
DE ATTRIBUTIS IN DEO

Deinde quaeritur de distinctione perfectionum essenitalium quae usitato nomine dicuntur attrivuta. Circa quod quaeram quatuor: Primum, utrum attributa sint in idem re cum essentia divina; secundum, utrum quaecumque distinguuntur realiter distinguantur essentialiter; tertium, utrum quaecumque sunt non – idem formaliter extra intellectus distinguantur realiter; quartum, utrum attributa sint non – idem formaliter extra intellectum.

Quaestio 1
UTRUM ATTRIBUTA SINT IDEM RE CUM ESSENTIA DIVINA

Ad primum sic proceditur:
Et videtur quod attributum non sit idem in re cum divina essentia.
Quia idem non est in seipso; sed attributum est in divina essentia; ergo attributum non est idem quod divina essentia.
Praeterea, perfectio et perfectibile distinguuntur realitur; sed sic se habent attributum et essentia; ergo etc.
Praeterea, quaecumque sic se habent quod plurificato uno non plurificatur reliquum, illa distinguuntur realiter ; sed attributa plurificantur, essentia non ; ergo etc.
Praeterea, Damascenus, primo libro capite quarto: “Si dixeris istum, sapientem, etc., non naturam, sed circa naturam sunt significabis”.
Preaeterea, Augustinus, XV de Trinitate c. 8.

Contra:
Augustinus in libro De fide et simbolo dicit istam sententiam: quod “omnia quae sunt in divina substantia non sunt aliud quam ipsa substantia”.

Respondeo:
Hic quatuor sunt videnda: primo, quid sit perfectio simpliciter; secundo, quid attributum; tertio, qued attributa formaliter sunt in Deo; quarto, quod sunt idem re eum essentia divina, salvis suis propriis rationibus quiditativis.

[I. QUID SIT PERFECTIO SIMPLICITER]

De primo, ut potest haberi ex intentione Anselmi, Monologion 15 cap.: perfectio simpliciter est illud quod est “melius ipsum quam non-ipsum” cuicumque supposite absolute considerato. “Non-ipsum” non tenetur negative, ut sit sensus quod melius est ipsum quam sua negatio, quia sic quodcumque positivum esset perfectio simpliciter; sed intelligitur ibi “non-ipsum” pro quocumqe incompossibili etiam positivo, ut sit sensus: perfectio simpliciter est in quolibet melior quocumque sibi incompossibili. Dico autem “cuicumque supposito absolute considerato”, hoc est non determinando ipsum ad aliquam naturam determinatam. Exemplum: sapientia est perfectio simpliciter; tamen supposito lapidis melius est non babere ipsam quam habere, quia melius est lapidi esse lapidem quam non esse lapidem; sed ad habere sapientiam sequitur non esse lapidem, nihil autem cuicumque naturae melius est quam proprium esse.

[II. QUID SIT ATTRIBUTUM]

Quantum ad secundum, attributum dicitur dupliciter: vel quia ab alio tributum, puta a creatura, vel quia alii tributum, scilicet Deo. Quod si accipiatur pro alia vel sub alia relatione rationis quae est ipsa attributio, est nomen secundae intentionis, et sic ipsum non accipio in sequentibus. – Alio modo potest accipi attributum secundum illud quod est, scilicet pro eo quod tribuitur, et sic significat rem primae intentionis, et in isto sensu intendo de ipso pertractare vel prosequo.
Sunt autem tria de ratione attributi sic accepti: primum, quod sit formaliter perfectio simpliciter, et per hoc excluditur quaelibet relatio divina et quaelibet relatio rationis quarum neutra formaliter est perfectio simpliciter. Secundum est quod sit perfectio quasi secundaria et quasi perficiens in esse secundo sive in bene esse, et per hoc excluditur ipsa divina essentia et existentia, vita et intellectualitas, quae sunt perfectiones primae seu actus primi. Tertium est quod reperiatur in Deo formaliter, in creatura per participationem; et per hoc excluditur aeternitas, immensitas, infinitas, omnipotentia et similia quae in creaturis non reperiuntur formaliter.
Advertendum autem quod quia omnes perfectiones quae sunt in creaturis sub quadam limitatione et imperfectione et reali distinctione, sunt in Deo eminenter, sine imperfectione, limitatione et sine reali distinctione; ideo possunt diversimode accipi in comparatione ad divinam essentiam. In creaturis vero sunt quaedam perfectiones primae quae dicunt formaliter imperfectionem, puta animalitas, leonitas., et ab istis non potest accipi ratio attributi, quia attributum formaiter est in Deo et istae rationes ibi esse non possunt in Deo formaliter. Quaedam sunt perfectiones secundariae et accidentales, et istae sunt in duplici differentia: quaedam enim perficiunt sic subiectum quod ex modo suo in ipso subiecto important vel includunt quamdam imperfectionem, sicut color, calor, et similia, et a talibus etiam non accipitur attributum, sed perfectiones huiusmodi eminentiori modo sunt in Deo; quaedam vero quae in propriis speciebus sunt limitate et dicunt per consequens aliquam imperfectionem, tamen ex modo suo perficiendi subiectum non dicunt in ipso aliquam imperfectionem nec limitationem ex sua formali ratione, puta intellectus et voluntas, sapientia et potentia et similia et a talibus accipitur attributum, quia illa formaliter sunt in Deo, quia de unaquaque valium potest dici quod est melius ispum quam non-ipsum.
Ex praedictis potest colligi talis descriptio attributi: “attributum est perfectio divinae essentiae, quasi secondaria, reperta in Deo formaliter, in creatura per participationem”. Dico “quasi secondaria” non propter distinctionem realem vel essentialem inter attributum et essentia, sed propter non-identitatem formalem, sicut in sequentibus exponetur. Ex quo concludo corollarie quod sicut de ratione perfectionis simpliciter non est relatio nec secundum rem nec secundum rationem, ita nec de ratione attributi.

[III. TRIA DECLARANDA]

Quantum ad tertium declaro tria: primum, quid est esse formaliter; secundum, quod attributa sunt in Deo formaliter; tertium, quod quodlibet attributum est formaliter infinitum.
[1. Esse formaliter] De primo, ‘esse formaliter’ in aliquo non est esse originaliter sicut in potentia passiva, ut sunt formae in potentia materiae ante sui productionem; nec est esse virtualiter tantum in aliquo, ut sunt illa quae sunt in potentia activa ante sui productionem, quae pro tunc nullum habent esse nisi quia virtualiter continentur in illa; nec est esse confuse vel miscibiliter eo modo quo miscibilia sunt in mixto; sed ‘esse formaliter’ in aliquo est esse in eo secundum propriam rationem quiditativam et secundum veritatem suae perfectionis.
[2. Attributa in Deo] Quantum ad secundum ostendo quod attributa formaliter sunt in Deo, primo sic: Omins perfectio simpliciter formaliter est in Deo; sed attributa, secundum illud quod sunt, sunt perfectiones simpliciter; ergo etc. Probatur maior primo ex parte Dei sic: ut supra dicebatur, nomine Dei intelligimus ens primum, perfectum, infinitum, cui nihil deest de his quae possunt haberi sine contradictione. Tunc sic: summe perfecto non repugnat perfectio simpliciter formaliter; sed Deus est summe perfecturs; ergo sibi non repugnat perfectio simpliciter formaliter; ergo perfectio simpliciter formaliter possibilis est haberi in Deo sine contradictione, et per consequens sibi non deesse ex illa propositione praemissa.
Item, si non omnis perfectio simpliciter formaliter sit in Deo, possibile est vel erit cogitari aliquid ‘maius Duo, quod est falsum. Probatio consequentiae: illud in quo est omnis perfectio simpliciter formaliter est maius quam illud in quo non est.
Item, perfectio simpliciter in nullo reperitur perfecte nisi in primo simpliciter; sed Deus est simpliciter primum ens; ergo etc. Minor patet ex supra dictis, quia attributum, secundum illud quod est, est ‘melius ipsum quam non-ipsum’.
Secundo probo idem ex parte perfectionis simpliciter sic: Perfectio simpliciter formaliter seu quiditative est ‘melius ipsum quam non-ipsum’ et per consequens est in Deo; sed quodlibet attributum, secundum illud quod est, est perfectio simpliciter formaliter seu quiditative; ergo quodlibet attributum est formaliter in Deo
[3. Attributa infinita formaliter] Quantum ad tertium ostendo quod attributa sunt infinita formaliter sic: In ente perfectio simpliciter, ubi est eadem ratio infiniti et perfecti simpliciter, quod est formaliter perfectio simpliciter est formaliter infinitum; sed in ente perfecto simpliciter, quod est Deus, est eadem ratio infiniti et perfecti simpliciter; ergo quod est in Deo perfectio simpliciter formaliter est infinitum formaliter; sed quodlibet attributum, secundum illud quod est, est in Deo perfectio simpliciter formaliter ; ergo quodlibet attributum, secundum illud quod est, est infinitum formaliter.
[4 Conclusiones] Ex hoc concludo primo quod nulla relatio realis est de ratione attributi, quia quod non est perfectio simpliciter non est de ratione perfectionis simpliciter ; sed nulla relatio realis dicit perfectionem simpliciter ; ergo non est de ratione perfectionis simpliciter ; sed attributum est perfectio simpliciter ; ergo, etc.
Sed forte dices quod licet relatio non sit omnino perfectio simpliciter, tamen aliquo modo est perfectio simpliciter. – Contra : illud quod est aliquo modo perfectio est perfectio, quia perfectio, sive secundum aliquem modum sive secundum omnem, perfectio est. Tunc sic : in quibus sunt aliquae perfectiones, in illis potest esse aequalitas vel inaequalitas secundum illas perfections, in illis potest esse aequalitas vel inaequalitas secundum illas perfections ; sed, secundum te, relationes personales sunt aliquo modo perfectiones ; ergo secundum relationes personales potest esse in divinis personis aliqua aequalitas vel inaequalitas, quod est contra Augustinum et contra alios sanctos.
Item, illud in quo sunt plures perfectiones simpliciter est perfectius simpliciter ; sed quaelibet persona habet aliquas relationes quas non habet alia et per consequens, secundum te, aliquas perfectiones quas non habet alia ; ergo quaelibet persona secundum aliquid est magis perfecta quam alia et per consequens inaequalis illi. Minor patet, quia in Patre sunt dueae relationes propriae, scilicet innascibilitas et paternitas, in Filio filiatio, in Spiritu Sancto spiratio passiva, et in Patre et Filio spiratio activa.
Item, Augustinus, VI de Trinitate: “Tres personae non sunt aliquid maius” etc.
Ex hoc concludo incidenter quod nulla relatio est infinita formaliter, quia nulla est perfectio simpliciter ; infinitum autem et perfectum idem.

Contra : relatio est perfectio vel imperfectio ; sed non est perfectio ; ergo est imperfectio ; ergo personae divinae sunt imperfectae formaliter, quod est falsum. – Item, relatio est finita vel infinita ; non finita, ergo infinita.

Ad primum dico quod relatio, ex sua formali ratione, non dicit perfectionem nec imperfectionem, sicut lapis, de sua formali ratione, nec est caecus neque videns.
Ad aliud dico quod finitum et infinitum quantitati congruunt et hoc vel quantitati molis vel quantitati perfectionis et virtutis; ergo sicut illud quod nullam habet molem nec est finitum nec infinitum quantitate molis, sicut patet de anima et substantiis separatis, ita quod de sua formali ratione nullam dicit perfectione, nec est finitum nec infinitum quantitate perfectionis; relativo autem, ut probatum est, de sua formali ratione non est perfectio et ideo illud non concludit.
Contra : Philosophus dividit ens prima sui divisione per finitum et infinitum. – Respondeo : illud est verum de ente distincto per essentiam ab alio ; in proposito autem relatio non distinguitur essentialiter ab essentia divina. patet ergo quod nulla relativo realis est de ratione attributi. Ex hoc concludo secundo quod multo fortius nec relatio rationis propter dictam rationem.

[IV. AD QUAESTIONEM]

Quantum ad quartum ostendo primo quod essentia et attributum sunt idem in re sic: Omne quod est intrinsece compossibile infinito intensive est idem realiter illi; sed quodlibet attributum est compossibile intrinsece essentiae quae est infinita intensive; ergo etc. Non dico intrinsece sic, hoc est per se primo modo. Maiorem probo primo sic: da oppositum, scilicet quod non sit realiter idem illi, tunc erunt res et res; ergo infinitum non erit infinitum. Probatio consequentiae: ex hypothesi hic sunt res et res et conveniunt in unum; ergo faciunt aliquam unitatem unionis et per consequens alicuius compositionis. Sed quae sunt partes alicuius compositionis sunt compossibilia; ergo illud infinitum erit compossibile et ita infinitum et non infinitum, quia compositionem semper sequitur limitatio et finitas.
Item, si infinitum non includit realiter illud sibi compossibile, aliquid sibi deesset compossibile; ergo non est infinitum ex descriptione infiniti superius* posita. Minor probatur per Damascenum: “Divina essentia est pelagus substantiae infinitum”, Item, ratione, quia omnis perfectio simpliciter est formaliter infinita; sed essentia est perfectio simpliciter; ergo etc.
Secondo ostendo quod attributa sunt in Deo salvis propriis salvis propriis rationibus quiditativis. Ut prius deductum est, attributa sunt formaliter simpliciter et sunt in Deo formaliter, sed ‘esse formaliter’ est esse secundum rationem quiditativam ; ergo attrivuta manent in Deo secundum suas rationes quiditativas.
Item, indinitum illud solum non compatitur quod ponit imperfectionem; sed ratio quidditativa attributi non ponet imperfectionem, quia secundum istam est perfectio simpliciter; ergo propter infinitatem non tollitur propria ratio quidditativa attributi.
Ad quaestiones igitur dico quod quodlibet attributum est idem realiter cum essentia.

[V. AD ARGUMENTA PRINCIPALIA]

Ad primum, quod idem sub eadem ratione non est in seipso; sed sub diversis rationibus non est inconveniens.
Ad secundum, quod forma in creaturis habet triplicem conditionem: quia informat, quia est pars alicuius totius (et utraque istarum est imperfectionis), tertia conditio est quod est illud quo aliquid est tale. In primis duabus eonditionibus vera est maior, in tertia est falsa. Respondeo autem hic distinguendo de forma, quia pro eodem accipio perfectionem et formam quantum pertinet ad argumentum.
Ad tertium, quod non oportet quod distinguantur realiter, sed sufficit quod distinguantur ratione, utrum reali vel facta ab intellectu non curo ad praesens.
Ad quartum, quod attributa multiplicantur secundum rationem, non secundum rem.
Ad Damascenum, quod intendit assignare aliquam distinctionem, non tamen realem, sed qualem infra dicetur.
Per idem ad Augustinuni.

Quaestio 2

UTRUM QUAECUMQUE DISTINGUUNTUR REALITER
DISTINGUANTUR ESSENTIALITER

Ad secundum sic proceditur:

Et videtur quod quaecumque distinguuntur realiter distinguantur essentialiter:
Quia ‘ens et res convertuntur’; ergo distinctio ergo distinctio realis et essentialis convertuntur, et per consequens quaecumque distinguuntur realiter distinguuntur essentialiter.

Contra:
Personae divinae sunt idem per essentiam et distinguuntur realiter, ut tenemus per fidem*; ergo non quaecumque distinguuntur realiter distinguuntur essentialiter.

Respondeo breviter quantum ad nunc primo declamando terminos quaestionis; secundo ad quaestionem.

[I. EXPOSITIO TERMINORUM]

Quantum ad primum dico quod illa distinguuntur essentialiter sive per essentiam quae possunt per aliquam potentiam separari in exsistendo, vel sunt in separabilibus; illa autem dicuntur distingui realiter et non essentialiter quae per quamcumque potentiam impossibile est separari in exsistendo et quodlibet abstractum ultimata abstractione dicit aliquam realitatem positivam non includentem
ut sic aliam realitatem a qua ponitur distingui sicut, ut suppono nunc, sic se habet realitas a qua accipitur genus et realitas a qua accipitur differentia.

[II. AD QUAESTIONEM]

Quantum ad secundum dico quod non quaecumque distinguuntur realiter distinguuntur essentialiter, sed e converso sic, quod quaecumque distinguuntur essentialiter distinguuntur realiter, patet. Ad hoc me inducit specialiter argumentum primum de personis divinis.
Item, supra dicta declarando, arguo sic: Paternitas in divinis et filiatio non possunt separari in exsistendo et quaelibet est aliqua realitas positiva et abstractum ultimata abstractione et una realitas ut sic non includit aliam, et tamen habent eamdem essentiam; ergo per necessitatem oportet ponere aliqua distincta realiter non tamen essentialiter. Patet igitur quod non est bona consequentia: ‘distinguuntur realiter, ergo essentialiter’; immo est fallacia consequentis*.
[Ad argumentum] Ad argumentum respondeo quod res uno modo scilicet ut dicit aliquod positivum separabile, convertitur essentia; et alio modo res minus proprie sumpta, ut scilicet dicit aliquod positivum reale quod impossibile est separari ab illo cuius est, non convertitur cum essentia; et ideo argumentum non concludit.

Quaestio 3

UTRUM QUAECUMQUE SUNT NON-IDEM FORMALITER
EXTRA INTELLECTUM DISTINGUANTUR ESSENTIALITER

Ad tertium sic proceditur:
Et videtur quod quaecumque habent non-identitatem extra intellectus distinguantur realiter:
Quia distinctio quae est ex natura rei est realis ; sed illa non-identitas extra intellectum est aliqua idstinctio ex natura rei ; ergo non-identitas extra intellectum est distinctio realis, et per conseuqens quae sunt non-idem extra intellectum distinguuntur realiter. Maior est manifesta quia praedicatum includitur in subiecto.
Praeterea, VI Metaphysicae, ens dividitur per ens in anima et per ens extra animam. Tunc sic : ubi est distinctio rationis facta ab intellectu ibi sunt distincta secundum rationem ; ergo ubi est distinctio extra animam, et per conseuqnes realis, ibi sunt distincta secundum rem ; ergo si aliqua sunt non-idem extra intellectum distinguuntur secundum rem.
Praetera, si dicas quod distinguuntur ex natura rei, arguo : aut distinguuntur ex natura rei qua distinguuntur originaliter solum – et tunc non est extra intellectum, quia non dicit nisi diversum modum concipiendi idem obiectum – aut distinguuntur formaliter et per consequens distinguuntur realiter, quia ista formalitas est aliquid extra intellectum. – confirmatur : quae distinguuntur formaliter vel distinguuntur per nighil, et tunc illa distinctio est nihil, vel per esse in intellectu, ety est distinctio rationis, et tunc nihil dicit ultra communem viam, vel distinguuntur per esse in re et per consequens quaecumque distinguuntur formaliter distinguuntur realiter.
Praeterea, illae formalitates aut sunt aliquid aut nihil ; non sunt aliquid, quia iam essent plura distincta realiter ; ergo sunt nihilitates.

Contra : IV Metaphysicae, secundum translationem Commentatori, ens et unum dicunt eadem rem et differunt definitione ; sed differre definitione est differre formaliter vel quiditative ; ergo non identitas formalis seu quiditativa non est distinctio secundum rem et rem.

Respondeo :
Primo ponetur una opinio ; secundo arguetur contra eam ; tertio dicetur ad questionem.

[I. UNA OPINIO]

Quantum ad primum est una opinio quod quaecumque habent non-identitatem formalem habent distinctionem realem, et quod oppositum implicat contradictionem. Motiva illorum partim sunt posita in pede quaestionis, partim tangentur in seguenti quaestione.

[II. OPINIONIS IMPROBATIO]

Quantum ad secundum arguo contra illam opinionem sic: essentia divina et paternitas in Patre sunt realiter idipsum, sed non sunt omnino idem extra intellectus; ergo non omnia quae sunt non omnino idem extra intellectus sunt distinta realiter, sicut res et res vel sicut realitas et realitas. Probativo maioris: quidquid est compossibile intrinsece infinito formaliter est idem sibi; sed paternitas est compossibilis essentiae intrinsece, quae quidam est infinita formaliter; ergo etc.
Praeterea, ad oppositum: tunc essentia et paternitas se habebunt ut res et res. Tunc sic : Quae concurrunt ut res et res ad constitutionem alicuius unius oportet alterum esse in actu et aliud in potentia ; sed essentia et relatio concurrunt ad constitutionem unius personae sicut rest et res pro te ; ergo alterum se habebit ut potentia, alterus ut actur, et per consequens constituunt personam tamquam vere compositum, quod est haereticum.
Probatio minoris : quaecumque sic se habent quod unum extra intellectum est communicabile et alterum incommunicabile illa non sunt omnino idem extra intellectum ; sed essentia extra intellectum est communicabilis, paternitas incommunicabilis ; ergo etc. Maior patet quia communicabile et incommunicabile ut sic non sunt idem extra intellectum.

[III. AD QUAESTIONEM]

Quantum ad tertium dico ad quaestionem quod aliqua quae sunt eadem essentialiter et realiter habent non-identitatem formalem, et si illam non-identitatem voces distinctionem formalem, dico quod habent talem distinctionem. Ad cuius evidentiam primo declarabit quid est « non esse idem formaliter » ; secundo, quod in creaturis sunt aliqua non-idem formaliter ; tertio, quod aliqua in divinis habent non-identitatem formalem ; quarto, quae requiruntur ad non-identitatem formalme et quae ad distinctionem realem.
[1 : quid est non esse idem formaliter] Quantum ad primum, quia « opposita iuxta se posita magis elucescunt », primo declarabo quid est esse idem formaliter. – « esse idem formaliter » est esse idem per se et primo modo, et hoc vel identitate adaequata, - et ita definitio est idem cum definito vel idem sibi ipsi (ut « homo est homo ») – vel identitate non adaequata et isto modo illud quod est pars definitionis non est idem definito, (ut animal homini). – Per oppositum, « non esse idem formaliter » est non esse idem per se primo modo nec sicut definitio nec sicut pars definitionis.
[2. Aliqua sunt non-idem formaliter in creaturis] Quantum ad secundum probo quod in creaturis aliqua habent illam non-identitatem sic : ut iam fuit assumptum, ens et unum dicunt eadem rem ; sed ens et unum non sunt idem formaliter et quiditative ; ergo aliqua quae sunt idipsum secundum rem habent non identitatem formalem. Probatio minoris : ut iam allegatum est ex VI Metaphysicae, ens et unum differunt definitione.
Dices : hoc est quia distinguuntur in modo concipiendi, unde in translatione nova ponitur quod differunt ratione ; ens etiam et unum sunt idem per se primo modo.

Contra:
Unum, in quantum unum extra intellectus, dicit indivisionem; ens, in quantum ens extra intellectum, non dicit indivisionem; ergo extra intellectus sunt non-idem quidditative. Praeterea, quaecumque distinguuntur ratione facta ab intellectu includunt respectum rationis, et hoc vel alterum vel utrumque; ergo non distinguuntur ratione facta ab intellectu. Maior patet quia illa distinctio facta est ab intellectu considerante aliquid unum ut duo secundum rationem. Probativo minoris, scilicet quod ens et ens et unum et unum non includunt aliquem respectum rationis sic: illud quod in quantum tale praeexigitur relationis nullam includit relationem; sed unum, ut unum, praeexigitur relazioni nullam includit relationem; sed unum, ut unum, non includit aliquem respectum nec realem nec rationis. Quod autem ens in quantum ens non includat manifestum est.
Secondo arguo contra hoc quod dicebatur quod ens et unum sunt idem per se primo modo sic: nihil potest accipi absque hoc quod inest sibi primo modo; sed ens posse concipi absque uno; ergo etc. Confirmatur: nihil est indifferens ad illud quod inest sibi per se primo modo; sed ens est indifferens ad unum et multa; ergo etc. Tunc sic: si unum non inest enti per se primo modo et inest per se; ergo inest sibi per se secondo modo, quia duo modi per se ultimi reducuntur ad secundum.
[3. Aliqua in divinis habent non-identitatem formalem] Quantum ad tertium dico quod in divinis sunt aliqua non habentia identitatem formalem. Et primo hoc ostendo de relazione sic: relativo non est idem essentiae per se primo modo; ergo relativo et essentia habent non-identitatem formalem. Consequentia patet ex dictis. Probatio antecedentis: si relatio, in quantum relatio, per se primo modo est idem quod essentia; ergo sicut relativo est ad alterum, ita essentia, quod est falsum.
Item, Augustinus, VII De Trinitate c. 2 : « Omne quod relative dicitur est aliquid, excepta relatione » ; sed in persona divina, excepta relatione, nihil est nisi essentia ; ergo etc.
Item, moltiplicata relazione realiter, multiplicatur realiter quidquid sibi competit per se primo modo; sed relazione moltiplicata realiter non multiplicatur realiter essentia; ergo etc.
Item, illud quod cadit in definitione alicuius ut additamentum non competit sibi per se primo modo; sed absolutum cadit in definitione relationis ut additamentum; ergo etc.
Item, secundum idem omnino extra intellectus non potest aliquid esse distinctum et indistinctum realiter; sed divinae personae distinguuntur realiter per relationem, non per essentiam; ergo etc.
Propter ista dicitur a quibusdam quod relatio et essentia sunt omnino idem “formaliter”, plura tamen “virtualiter”, quia essentia virtualiter continet absolutum et respectivum et distinctum et indistinctum.
Contra: aut esse virtualiter tale accipitur ut concurrit cum esse formaliter tale, et tunc stat argumentum, scilicet quod impossibile est secundum idem formaliter aliqua distingui et non distingui; vel accipitur ut distinguitur contra esse formaliter tale. Tunc sic: idem virtualiter ut praecedit esse formaliter non potest alici dare formaliter esse formaliter tale; sed essentia, secundum te, virtualiter continet distinctionem et indistinctionem in quantum virtualiter continet absolutum et respectivum; ergo essentia non potest dare formaliter esse formaliter distinctum et indistinctum; ergo ad salvandum distinctionem et indistinctionem oportet ponere quod relativo aliquid faciat formaliter quod non facit essentia et e converso. Dixit autem in ratione “dare formaliter” quia aliquid virtualiter continens potest dare effective alici esse formaliter tale, sed numquam potest dare formaliter. Exemplum: de sole qui potest dare effective esse formaliter calidum, sed numquam potest dare formaliter esse formaliter calidum, quia tunc esse calor.
Item, istam non-identitatem ponit espresse Augustinus, VII de Trinitate c. 1: “Non eodem – inquit – Verbum quo sapientia”, et subdit causam: “Quia Verbum dicitur ad alterum, non sapientia”. Constat quod hic distinguit ista ut sunt extra intellectus.
Ex his igitur concludo quod essentia et relativo sunt idem secundum rem et habent aliquam non-identitatem formalem extra intellectum.
[4. Quae requiruntur ad non-identitatem formalem et quae ad distinctionem realem] Quantum ad quartum, ad non-identitatem formalem requiruntur quatuor: primum, quod illa quae sunt non-idem non sint possibiliter, sicut formae in material ante sui productionem; secundum, quod non tantum virtualiter, ut effectus in potential active; tertium, quod non sint in eo confuse vel miscibiliter, sicut miscibilia in mixto; quartum, quod secundum proprias quiditates exsistant in eo et non per se primo modo.
Ad distinctionem autem realem requiruntur septem, et deficiente aliquot non erit distinctio realis. Primum est quod illa non sint sicut in potential passiva; unde formae, quae sunt in potential passive materiae, ut ibi sunt, non distinguuntur realiter. Secundum, quod non sint solum in potential active, quia effectus, ut sic et, non habet esse et per consequens nec esse distinctum. Tertium, quod non sint confusa, ut miscibilia in mixto. Quartum, quod ibi sint formaliter et secundum proprias quiditates. Quitum, quod sint non-idem formaliter. Sextum, quod utrumque dicat aliquid reale positivum, quia alias non sunt distincta realiter. Exemplum : unum et ens habent primas quinque conditiones sed deficiunt in hac sexta. Item, suppositum et natura similiter, quia suppositum nihil addit positivum super naturam). Septimum, quod utrumque, secundum suum formale positivum, sit non-idem realiter, ita quod quodlibet sumptum sub ultimata abstractione non includit realitatem alterius.
Tunc autem aliquid sumitur secundum ultimatam abstractionem quando accipitur praeter omnia quae non insunt sibi primo modo. Exemplum : accipitur paternitas in divinis circumscribendo omnia quae non insunt sibi per se primo modo. Tunc est abstracta ultimata abstractione, et tunc paternitas est tantum paternitas, et ut sic dicit aliquid reale positivum, et ut sic non includit per se filiatione primo modo, et ideo realiter distinguitur. – Similiter potes accipere filiatione vel spiratione passivam. Si autem accipiantur duo quorum unum est infinitum, tunc illud, secundum ultimatam abstractionem acceptum, includit aliud per identitatem. Unde essentia divina ultimate abstracta, quia est infinita, includit per identitatem omnes relations divinas etiam ultimate abstractas, quia sunt sibi compossibiles, et ideo inter essentiam et relationem non cadit distinctio realis sed tantum non-identitas formalis.
Patet igitur ex praedictis quod plura requiruntur ad distinctionem realem quam ad non-identitatem formalem, quia omnia quae requiruntur ad non-identitatem formalem requiruntur ad distinctionem realem, et non e converse.
Unde consequentia illa est nulla: “non-idem formaliter, ergo non-idem realiter”; est enim fallacia secundum quid et simpliciter, procedendo sa distinctione reali secundum quid ad distinctionem realem simpliciter. – Item, est fallacia consequentia, in quantumputant converti consequentiam quae non convertitur.
Ad quaestiones ergo dico quod aliqua sunt non-idem formaliter extra intellectus quae tamen non distinguuntur realiter.

[5. Obiectiones] Sed contra hoc obiicitur sic: “est non-idem, ergo diversum”. – Probativo consequentiae: quia “idem et diversum dividunt omne ens”.
Respondeo: nego consequentiam. Ad probationem dico quod “idem” et “diversum” dividunt ens sicut passiones distinctae, sicut par et impar numerum; et ideo non valet. Arguam enim similiter: par non inest per se primo modo binario; ergo est impar. – Similiter non sequitur in proposito, immo est fallacia secundum quid et simpliciter, sicut prius. Unde dico quod ens per se primo modo nec est “idem” nec “diversum”, sicut, secundum Avicennam, V Metaphysicae, “equinitas est tantum equinitas, non eadem vel diversa, nec unum nec multa”, sed neutra per se primo modo, non quod ens esse possit nisi sic vel sic, sed quia illa sunt extra conceptum quiditativum ipsius entis. Vel aliter; si accipias “diversum” vel “distinctum” pro illa non-identitatem, concedo quod distinguuntur formaliter; sed si inferas “ergo realiter”, nego, ut prius.

[IV. AD ARGUMENTA PRINCIPALIA]

Ad primum principale: si in maiori accipis distinctionem ex natura rei simpliciter, vera est; sed tunc minor non sumitur sub maiori. Si autem accipis distinctionem ex natura rei pro non-identitate formali, falsa est, nec tunc praedicatum includitur in subiecto.
Ad secundum: non est simile de distinctione rationis, quia distinctio rationis est distinctio secundum quid, sicut et ens in anima in quo fundatur, et ita ibi bene sequitur quid ex quid ; sed distinctio realis est distinctio simpliciter ; distinctio non-identitas non est distinctio simpliciter sed secundum quid, et ita hic infertur ex “secundum quid” “simpliciter”, et ideo non valet.
Contra: distinctio rationis est distinctio secundum quid, et tamen sequitur: “est distinctio rationis, ergo est distinctio”; ergo similiter hic: “illa non-identitas est distinctio secundum quid”, sequitur: “ergo distinctio”. Et ita sequitur: “sunt non-idem ex natura rei, ergo distinguuntur ex natura rei”. – Vel aliter formatur sic ratio: sicut se habet distinctio rationis secundum quid ad distinctionem rationis, ita se habet distinctio secundum quid ex natura rei ad distinctionem ex natura rei; sed sequitur: “est distinctio rationis secundum quid, ergo est distinctio rationi”; ergo hic similiter: “est distinctio secundum quid ex natura rei, ergo est distinctio ex natura rei”; et ita oportet te ponere quod attributa distinguantur ex natura rei et per consequens realiter.
Respondeo: non est simile de distinctione rationis et illa non-identitate, quia in quacumque distinctione rationis salvantur ea quae sufficiunt ad distinctionem rationis; in illa non-identitate non salvantur illa quae requiruntur ad distinctionem realem, et ideo non sequitur hic sicut ibi.
Ad tertium, quo dilla non-identitas est ex natura rei non tantum originaliter sed formaliter, et cum infers “ergo realiter”, nego consequentiam, ut prius.
Ad quartum, quod illa distinctio quae est non-identitas non est per nihil nec per esse in conceptu, sed per esse non-idem per se primo modo ex natura rei; et cum concludis “ergo est realis”, nego illationem, quia plus accipis in conclusione quam fuit concessum in praemissis.
Ad quintum dico quod non imaginor aliquas formalitates tamquam aliqua positiva per se, supervenientes alici sicut tunicas diversas; sed dico quod “hoc non est idem per se primo modo”, tu autem accipis ut aliqua per se positiva, advenientia per modum informantis.
Contra: ergo tu ponis formalitates attributorum esse negationes, vel oportet te dare aliqua positiva substracta istis negationibus. Respondeo: non pono quod attributa sint negationes, sed dico quod illae negationes fundantur super aliquas affirmationes. Exemplum: “sapientia est non-idem formaliter potentiae”; ista negativa fundatur super istam affirmativam: “sapientia est sapientia” et sic de aliss.
Contra: illa positiva, ut sunt distinta, sunt positiva vel non. – Ad istud et ad similia respondetur in seguenti quaestione distinguendo de reduplicatione.

Quaestio 4

UTRUM ATTRIBUTA SINT NON-IDEM FORMALITER
EXTRA INTELLECTUM

Ad quartum sic proceditur:
Et videtur quod attributa non distinguantur extra intellectum:
Quia, secundum Augustinum, XV de Trinitate c. 3, “licet in creaturis sapientia”, etc.
Praeterea, praedicatio in abstracto non est vera nisi sit “per se primo modo”; sed unum attributum praedicatur de alio et quodlibet de essentia in abstracto; ergo quodlibet attributum est idem cuilibet aliorum et essentiae per se primo modo.

Contra:
Damascenus, I libro c. 4: “Si iustum…”.

Respondeo:
Hic primo ponam unam opinionem quam intendo tenere; secundum recitabo aliqua dicta contra illam; tertio respondebo ad illa.

[I. UNA OPINIO]

Quantum ad primum est opinio quod attributa distinguuntur formaliter, sumpta distinctione pro non-identitate formali. Et istam conclusionem primo deduco ex per se rationibus terminorum; secondo ex distinctione divinaturm emanationum.

[A. Ex Rationibus Terminorum]
Ad primum suppono ex praecedentibus quod attributa sunt idem re cum essentia divina et quod manent in ea salvis propriis rationibus quiditativis. Tunc arguo sic: sapientia in quantum sapientia non est iustitia in quantum iustitia per se primo modo, et per consequens est non-idem formaliter; sed in Deo manet sapientia in quantum sapientia et iustitia in quantum iustitia; ergo in Deo sunt non-idem formaliter. – Et similiter potest argui de aliis attributis.
Praeterea, quaecumque secundum primos conceptus quiditativos habent non-identitatem formalem, ubicumque reperiuntur, salvis illis conceptibus, habent illam non-identitatem; sed attributa secundum primos conceptus quiditativos habent non-identitatem formalem, et, salvis illis, reperiuntur in Deo; ergo attributa in Deo habent non-identitatem formalem. Maiorem expono: primus conceptus quiditativus est secundum quem res cuius est abstrahit ab esse in intellectu et ab esse in effectu, et ideo ubicumque reperitur res secundum ispum primum conceptum, qui est praecise quod ipsa est ipsa, habet non-identitatem formalem immeidate consequentem ipsam rem secundum illum primum conceptum. Minor patet quia sapientia, secundum suum primum conceptum quiditativum quo sapientia est sapientia, non est idem per se primo modo quod iustitia secundum proprium quiditativum conceptum quo iustitia est tantum iustitia.

[B. Ex Distinctione Divinaturm Emanationum]
Secondo ostendo idem ex parte productionum divinaturm sic: Emanationum distinctarum realiter oportet praesupponere principia distinta extra intellectum; sed emanatio Filii et Spiritus Sancti in divinis est alia et alia realiter; ergo etc.
Ad istam rationem respondet quidam quod idem sub eadem ratione vel respectu non potest esse principium distinctarum realiter emanationum; sed idem sub alio et alio respectu vel ratione potest. – Tunc ad propositum: essentia manens idem realiter, ut est in Patre, est principium productionis Filii, et eadem, ut est in Patre et Filio, est principium productionis Spiritus Sancti. Secundum autem quod intellectus noster comparat istas emanationes emanationibus quae sunt in creaturis, quia in creaturis invenitur duplex operatio vel productio: una quae est per intellectus, quae est prima, alia quae est per voluntatem, praesupponens illam quae est per inellectum; ideo in divinis nominat illas duas emanationes secundum quamdam similitudinem ad istas duas quae sunt in creaturis, unde emanationem Verbi finivi dici esse per modum intellectus, et quod essentia, ut est principium istituì, habet rationem intellectus; emanationem vero Amoris vidini dicit esse per modum voluntatis, et quod essentia, ut est principium istius, habet rationem voluntatis.
Et secundum istam diversam comparationem intellectus dicunt sanctos et doctores distinguere illas duas emanationes. Dicunt ergo isti duo : primum est quod essentia sub alio et alio respectu potest esse principium istarum emanationum realiter distinctarum ; secundum est quod essentia per comparationem primama habet rationem intellectus et per comparationem secundam habet rationem voluntatis.
[1. Contra primum dictum] Contra primum arguo sic : illud quod unius rationis exsistens se habet ad plura, non determinatur ex se ad certam pluralitatem ; sed essentia divina unius rationis exsistens se habet ad plures productiones ; ergo essentia divina non determinatur ex se ad certam pluralitatem productionum. Sed illud quod, quantum est ex se, non determinatur ad certam pluralitatem, quantum est de se sine contradictione potest extendi ad infinita ; ergo divina essentia, in ratione principii productivi, potest extendi sine contradictione ad infinitas productiones, et per consequens necessario extenditur ad infinitas productiones, quia omne possibile est sibi ad intra necessarium. Sed istae productiones habent personas pro terminis : ergo infinitae erunt divinae personae, quod est absurdissimum.
Prima propositio istius deductionis patet, sive comparando commune ad sua singularia, sive quodlibet principium productivum ad sua principiata, puta calorem ad plures calefactiones, sive causam univocam, puta leonem respctu gneerationum, sive casuam aequivocam, puta solem ad sua causata. – Item, patet ratione, quia ex quo secundum eamdem rationem respicit plura, ita videtur respicere illa plura significabilia sicut ista, et ita ex se non teterminatur ad certam pluralitatem.
Sed dices quod essentia divina determinatur ab aliquo alio. Contra: illud aliud vel esset suppositum vel relativo, vel productio activa vel passiva, vel terminus productus; sed a nullo istorum posset determinari; ergo a nullo simpliciter.
Quod non a supposito probo sic: illud quod ab aliquo habet quod possit in plura et quod ad illa vel ad illa se extendat et non e converso, non potest determinare illud ad certam pluralitatem; sed suppositum habet ab essentia tamquam a principio productivo quod possit producete et quod ad istas productiones vel illas se extendat et non e converso; ergo suppositum non potest determinare essentiam ad certam pluralitatem emanationum.
Quod non a relationibus probo sic: quod non concurrit cum aliquo ut ratio producendo, sed sicut conditio agentis, non potest determinare ipsum ad certam pluralitatem productionum; sed relatio non concurrit cum essentia ut ratio producendo sed sicut conditio agentis; ergo etc.
Quod non a productione activa probo sic: illud quod multiplicatur ad multiplicatione productorum non potest determinare principium productivum ad certam pluralitatem productionum; sed productio activa in divinis multiplicatur ad multiplicationem vel productionem productorum; ergo etc.
Quod non per productionem passivam vel terminum patet, quia quod praeexigit productivum principium determinatum non determinat ipsum ad sui productione; sed terminus productus cum productione passiva praeexigit principium productivum determinatum; ergo etc.
Tunc resumo rationem: essentia divina non potest determinari ex se ad certam pluralitatem productionum nec a supposito nec a relationibus nec a productionibus nec a terminis; ergo vel se extendet ad infinitas productiones intrinsecas, quod est haereticum, vel oportet in ipsa ponere aliquas “rationes formales” vel, quocumque voces, aliqua quae sint non-idem extra intellectus ex natura rei pro quo determinetur ad istas duas emanationes, et hoc est propositum.
[2. Contra secundum dictum] Contra secundum dictum in responsione arguo sic: illud quod est perfectio simpliciter non includit respectum ad extra; sed intellectus et voluntas sunt perfectiones simpliciter; ergo etc.
Praeterea, si aliquid reperitur in creatura per participationem et in Deo per essentia, quod ex sua formali ratione est principium producendi in creatura, in Deo etiam erit principium producendo cum ibi sit secundum suam formalem rationem; sed intellectus et voluntas reperiuntur in creatura per participationem et in Deo per essentiam, et ista ex suis formalibus rationibus in creatura sunt principia producendo verbum et amorem; ergo et in Deo cum ibi maneant salvis suis rationibus quiditativis, ut prius patuit.
Item, secundum istos, emanatio Filii ex opere intellectus nostri comparantis dicitur emanatio intellectus, et emanatio Spiritus Sancti emanatio voluntatis; ergo, circumscripto opere intellectus nostri, productio Verbi est ita per modum voluntatis, sicut productio Spiritus Sancti; et e converso productio Spiritus Sancti erit per modum intellectus, et ita Filius, ex sua productione, non plus habet quod sit Verbum vel Imago quam quod sit Amor, et e converso de Spiritu Sancto; et tunc falsum erit quod dicunt sancti quod Filius procedit “quomodo natus, non quomodo datus”.
Item, Evangelista non dixisset proprie: “In principio erat Verbum”:
Item, tunc ita formaliter intelligeret per voluntatem sicut per intellectus et ita formaliter et proprie diligeret per intellectus sicut per voluntatem.
Item, tunc per essentiam, ut essentia, formaliter comparabit et diliget.
Alius vero respondet ad primam rationem sic: quod ibi praecedit distinctio rationis ad hoc ut essentia sit determinate principium istius et illius emanationis.
Contra: distinctio realis non praeexigit distinctionem rationis. Probativo: ens reale, unde ens reale, non preaeexigit ens rationis, quia sic ens reale, unde reale, esset deminutum; ergo nec relativo realis, ut realis, praeexigit relationem rationis; sed distinctio rationis est ex relazione rationis; ergo, etc.

[II. ARGUMENTA CONTRA OPINIONEM]

Quantum ad secundum aliqui tenentes quod quaecumque sunt non-idem formaliter distinguuntur realiter arguunt contra primam opinionem. Primo sic: accipio sapientiam et iustitiam; ista secundum te, sunt formaliter distinta; ergo, ut distincta, sunt aliquid et aliquid et per consequens realiter distincta.
Secondo sic: distinctio eorum quae formaliter in se exsistunt est distinctio suppositorum; ergo quot ponis formalitates tot oportet ponere supposita.
Tertio: quod pluralitas absolutorum repugnat summae simplicitati; ergo distinctio illa formalitatum quae, secundum te, sunt absolutae, tollit summam simplicitate.
Quarto: unum, in quantum unum, non est plura; sed attributa sunt unum; ergo etc.
Quinto: plura secundum rem non possunt esse unum secundum rem; ergo unum secundum rem non potest esse plura secundum rem.
Sexto: istae formalitates vel sunt aliquid vel nihil; si aliquid, ergo distinguuntur realiter; si nihil, ergo formalitates sunt nihilitates.
Ad hoc etiam possunt addi tria dubia. Primum est quia Augustinus, VII de Trinitate: “Eodem est sapientia et essentia, sed non eodem Verbum et sapientia”; ergo licet assignet non-identitatem formalem inter Verbum et sapientiam, tamen eam negat inter sapientiam et essentiam. Secundum: infinitas intensiva non compatitur diversitatem realem alicuius sibi compossibilis; ergo similiter infinitas formalis non compatitur non-identitatem formalem. Tertium: quia secundum sanctos, in divinis non manent nisi duo praedicaenta; sed, posita illa non-identitate, videntur poni plura.

[III. AD ARGUMENTA CONTRA OPINIONEM]

[1. Responsio ad primum dictum] – Ad primum Hervaei: quia reduplicatio in multis argumentis facit brigam. Ideo dico quod illa reduplication “secundum quid”, vel “in quantum”, vel “ut” dupliciter accipitur. Aliquando enim notat rationem accipiendi illud quod determinatur per ipsam; aliquando autem non solum hoc sed proprie importat causalitatem respectu inhaerentiae predicati. Exemplum: “motus est actus entis in potentia secundum quod huiusmodi”, Ly “secundum quod” importat rationem secundum quam motus est actus mobilis, quia cum sint in mobili duae rationes – est enim in actu et est in potentia ad aliquid – motus est actus eius considerati secundum quod est in potentia, et secundum hoc precise non importat causalitatem respectu inhaerentiae predicati. Accipitur autem sic cum dicitur “album ut album disgregat”; ly enim “ut” notat causam inhaerentiae istius predicati, scilicet disgregare. Et quando sic accipitur, reduplicatio infert universalem, ex I Priorum, ut si: “iustitia est bonum “secundum quod bonum”; ergo omne bonum”. Et si ponatur ex parte subiecti, infert universalem sub illo, ut: “homo, “in quantum” homo, est risibilis; ergo omnis homo est risibilis”.
Ad propositum in argomento: ly “ut” potest notare rationem accipiendi, et sic propositio est vera, quia attributa, ut sic distinta, sunt res; sed non res et res, quia realiter et identice sunt ipsa divina essentia. Si autem ly “ut” notet causalitatem istius predicati, quod est esse aliquid, tunc propositio est falsa, quia tunc notatur quod distinctio sit causa istius inhaerentiae, et sic esset sensus quod attributa sunt res distinctae, quod est falsum.
Contra: ergo erunt nihil. – Respondeo: nego, immo sunt aliquid positivum.
Contra: ergo distinguuntur sicut positivum et positivum. – Respondeo, nego, quia non sequitur: “sunt aliquid positivum, ergo aliud et aliud positivum”.
[2. Responsio ad secundum dictum] Ad secundum, quod distinctio formalis in se exsistentium incommunicabiliter est suppositorum; sic non est in proposito. – Aliter, quod maior vera est, si illa distinguantur realiter, quod non est hic.
[3. Respondeo at tertium dictum] Ad tertium, quod distinctio realis absolutorum quae sunt perfectiones simpliciter et infinitae formaliter non stat cum summa simplicitate; sed non-identitas formalis necessario stat, quia summa simplicitas ponit in summe semplici omnes perfectiones simpliciter cum propriis formalibus seu quiditativis rationibus quas necessario consequitur non-identitas formalis. – Dixi autem “absolutorum quae sunt perfectiones simpliciter”, quia si essent aliquae rationes absolutae quae non dicerent perfectionem simpliciter, illae possent stare cum summa simplicitate. Unde ponere quod supposita divina constituantur per abosluta non derogat divinae simplicitati, et ideo hoc posset de levi sustineri, et declinaretur multae difficultates. Quia tamen sancti et Ecclesia tenent quod constituantur per relations ergo hoc teneo et affermo.
[4. Responsio ad quartum discum] Ad quartum, ly “ut” potest notare rationem accipiendi, et sic verum est, quia attributis exsistentibus unum cum ipsa essentia realiter competit esse plura non-identitate formali. Si autem “ut” notat causalitatem inharentiae, sic non est verum: esse enim plura non est cuasaliter propter esse unum, sed bene est propter esse unum et unum.
[5. Responsio ad quintum dictum] Ad quintum, maior est falsa; personae enim divinae sunt plures secundum rem, et tamen sunt unum secundum rem. Praetera, conclusio non est contra me, quia ego non pono attributa esse plura secundum rem.
[6. Responsio ad sextum dictum] Ad sextum dico quod non sunt nihilitates, immo sunt res verissima, quae est essentia divina.
[7. Responsio ad primum dubium] Ad evidentiam autem primi dubii dico quod tam relations quam attributa habent non-identitatem formalem ad essentiam, et quantum ad hoc conveniunt; in alio etiam conveniunt quia sicut essentia per omnimodam simplicitatem includit realitates omnium relationum, ita omnium attributorum. Disconveniunt autem penes identitatem adaequatam et non adaequatam. Attributa enim habent cum essentia identitatem adaequatam triplici adaequatione, scilicet perfectionis, praedicationis et mutuitatis. Adaequatur attributum essentiae in praedicatione quia de omnibus praedicatur de quibus praedicatur essentia, et quodlibet attributum praedicatur de alio attributo praedicatione identica, non formali. Item, perfectione, quodlibet enim attributum est perfectio simpliciter. Item, mutuiate, quia essentia includit realitatem attributi, et e converso attributum realitatem essentiae, et unum attributum realitatem alterius per omnimodam simplicitatem et realem identitatem. Relativo autem non adaequatur essentiae in praedicatione, una enim relativo non praedicatur de alia, ut paternitas de filiazione. Item, paternitas et spiratio activa sub ultimata abstraction non praedicantur de se invicem, et ideo, dato per impossibile quod si Spiritus Sancus non procederet a Filio, adhuc posset distingui, ut postea patebit. Item, non adaequatur in perfectione, quia relativo non est perfectio simpliciter. Item, nec mutuitate, quia essentia includit realitatem relationis, non e converso.
Patet igitur quod maior non-identitas est inter essentiam et relationem quam inter essentiam et attributum et inter attributum et attributum. Et ideo Augustinus ponit non-identitatem inter essentiam et relationem, et negat inter essentiam et attributum non propter hoc quod nulla sit non-identitas inter attributorum et essentiam, sed quia valde modica respectu illius quae est inter essentiam et relatione.
[8. Responsio ad secundum dubium] Ad secundum, quod infinitas intensiva tollit illud quod dicit imperfectionem et limitationem, sed non illud quod dicit perfectionem simpliciter nec in eo cuius est nec in aliquo sibi compossibili. Diversitas autem realis dicit imperfectionem, sed formalitas attributi et sua non-identitas non dicunt imperfectionem. Et ideo infinitas intensiva tollit illam, non istam, quia ista non repugnat infinitati. – Item, relativo non dicit perfectionem nec imperfectionem et ideo infinitas intensiva compatitur formalem rationem eius, nec eam tollit.
[9. Responsio ad tertium dubium] Ad tertium, quod nullum praedicamentum proprie est in Deo, sed sunt ibi duo modi, scilicet « ad se » et « ad alterum », similes modis duorum praedicamentorum, scilicet substantiae et relationis ; sed omnia quae ibi sunt, sunt transendentia.
Teneo igitur pro conclusione quod attributa divina sunt non-idem formaliter extra intellectus; et si ista non-identitas vocetur distinctio, concedo quod distinguuntur “formaliter” extra intellectus

[IV. AD ARGUMENTA PRINCIPALIA]

Ad primum dico quod sancti istam non-identitatem, propter sui parvitatem et quia multum accedit ad distinctionem rationis, vocant “distinctionem rationis”, cum tamen istam aliquando ponant, ut patere potest inspicienti Anselmum, De processione Spiritus Sancti.
Ad secundum, quod secus est in divinis et in creaturis. Nam quia in creaturis non est aliquid infinitum intensive, unum sumptum sub ultimata abstractione non includit realitatem alterius, et ideo huiusmodi in creaturis distinguuntur realiter; propter quod in creaturis nulla praedicatio identica est vera in abstracto. In divinis autem, quia vel utrumque vel alterum est infinitum intensive, potest praedicatio identica esse vera. Et hoc est quod voluerunt dicere doctores antiqui ponentes in divinis duplicem praedicationem, unam per identitatem et aliam per modum inhaerentiae, quam nos vocamus “formalem”.
Tunc, ad formam argumenti dico quod maior est vera in creaturs.

Hugolinus de Urbe Vetere on formal distinction

2009-03-05T11:46:00.000-08:00

Dear everyone,
As promised, new texts on formal distinction... although not according the list I promised.
Today I would like to entertain you with a couple of texts from the Commentary on the Ist book of Sentences.

In particular, today these full texts are post:
- Distinctio VIII
- Dictinctiones XXI - XXX, q.1

============================================================

OCTAVA DISTINCTIO

[UNICA QUAESTIO]

Circa distinctionem octavam quaero: Utrum solus deus sit summe simplex? Arguitur primo contra exponentem: Aliquid aliud a deo est omnino simplex; igitur summe. Antecedens probatur. Capto angelo, si substantia eius est omnino indivisibilis, est omnino simplex, si non omnino indivisibilis, sit igitur composita ex A et B, et quaero de A et sic in infinitum. Cum igitur non sit compositus ex semper divisibilibus more continui seu corporis, stabitur ad omnino simplex. Secundo: In deo est attributorum aliqualis distinctio, quia magis differt sapientia a bonitate quam sapientia a sapientia, et deus est tam sapientia quam bonitas. Igitur non est summe simplex. Similiter voluntas divina et intellectus sunt minus idem, quam voluntas sibi ipsi. Tertio: Deus est mutabilis. Igitur non est summe simplex. Consequentia est Augustini 6 De Trinitate. Antecedens probatur, quia deus potest non esse, igitur deus est mutabilis. Consequentia patet. Antecedens probatur, quia creans potest non esse, igitur deus potest non esse. Consequentia priobatur per expositorium. Et antecedens patet, quia si non, igitur non potest non esse, igitur necessario est et sic haec est impossibilis: creans non est. Quarto: Deus est in genere vere et per se. Igitur non est summe simplex. Consequentia probatur, quia omne, quod est per se in genere, habet specialem modum essendi illius generis additum supra ens, transcendes per modum differentiae contrahentis. Item omne, quod est in praedicamento per se, est in aliqua specie per se et sic constituitur ex natura generis et differentiae.
In oppositum: Quaelibet compositio antecedit ad potentialitatem et sic repugnant summae actualitati. Sed deus est summa actualitas, qua cogitari non potest maior actualitas. Igitur deo repugnat illud antecedens, scilicet quaelibet compositio. Maior patet, quia inimmaginabile est aliqua componete totum et non plaudere potentialitatem.
Responsio. Duo erunt articuli. In primo ponam probabiles propositiones subsequenter inferendo ex illis corollarias conclusione set ex his omnibus concludam, quid est esse essentiam summe simplicem. In secundo articulo movebo dubia solvendo ista.

[Primus articulus]

Prima propositio: Probabile est mihi, quod quaelibet essentia citra deum est perfectio essentialis divisibilis et hoc per divinam potentiam, ut essentia angeli, licet sit incorporea, inextensa et fortassis non extendibilis, tamen apud dei notitiam est quaedam portio perfectionis essentialis divisibilis. Probatur primo, quia non est infinite modice distans a non gradu suae speciei. Secundo, quia si esset impartibilis intensive omnino, tunc duo angeli eiusdem speciei simul non essent maior latitudo perfectionis essentialis in sua specie quam unus solus, immo nec infiniti. Nec etiam posset deus eos, scilicet A B, unire in totum tertium C. Et sic quilibet eorum esset actus purus contra potentialitatem substantialem, quia non posse esse pars essentialis alicuius nec posset deus diminuere substantiam eius. Et utrumque horum est impossibile pariter. Tertio: Non minus est essentia eius latitudo quaedam essentialis et grandis quam virtus eius activa vel conativa ad movendum, ad volendum, ad intelligendum. Et ista est radicaliter et inchoative essentia angeli, ut in tertia distinctione dixi .
Corollaris conslusio: Solus deus est infinita perfectio et nullius divisibilitatis extensive vel intensive. Hinc dicitur simpliciter indivisibilis et impartibilis per se et per accidens simplicitas essentialis. Si conclusio est vera, tunc esse simpliciter simplex est perfectionis simpliciter.
Secunda propositio: Nulla essentia data vel dabilis citra deum potest esse intuitive essentialiter et formaliter tota latitudo perfectionum intrinsecarum sibi possibilium realiter inesse, id est tam essentialium quam accidentalium. Haec patet faciliter de rebus divisibilibus, quia cuiuslibet habentis partes pars est perfectio intrinseca et habens non est ista pars. Igitur in ea re conclusio patet. Et cum omne accidens sit huiusmodi et omni substantia corporea, restat provare de substantia intellectuali, de qua minus videtur. Hoc autem probo quinque modis. Primo sic: Omnis essentia intellectualis creata potest recipere aliquod accidens, ut intellectionem vel sapientiam. Igitur non est idem in ea quodlibet esse, ut ipsam esse intelligentem et ipsam esse. Consequentiam probo, quia sis sic, tunc per hoc praecise, quod esset, esset qualiscumque esse posset et qualitercumque esse posset per quodcumque sibi possibile inhaerere. Igitur non posset sibi addi vel subtrahi aliquid alicuius entitatis, nisi tota destrueretur. Hoc repugnat antecedenti, quod patet de se. Haec est ratio Augustini 6 De trinitate capitulo 18 concludentis: “Nihil ergo simplex mutabile est, omnis autem creatura mutabilis”, igitur nulla creatura simplex. Item si B esset, ubicumque potest esse, esset infinita vel immensa. Item sequitur: In hac B materia idem omnino est esse et omne esse, quod sibi potest competere denominatione intrinseca; igitur B est infinite calida.
Similiter de A essentia angeli sequitur, quod sit infinite qualis. Igitur si posset uti toto, quod inest, tunc esset infinite cognoscens. Igitur cum deus sit necessario omne perfectum esse, igitur est simpliceter infinitus, tota latitudo perfectionum et cetera.
Corollaria conclusio: Sola divina substantia est incommutabilis etiam accidentaliter, quia scilicet per nullum esse accidentale in se variar ipotest. Hoc est perfectionis simpliciter. Nam tunc non esset quodlibet suum esse et sic non esset simpliciter necessarie esse, igitur nec deus.
Secundo arguo: Cuiuslibet rei creabilis creatae, quamdiu est, deus est perfectio sibi essentialis, id est sine qua non assistente impossibile est illam esse. Non dico: Est essentia vel pars eius, sed necessario requisita actuatio eius assistens. Igitur nulla essentia citra deum est formaliter tota latitudo perfectionum et cetera. Consequentia patet, quia deus non est essentia creata. Et antecedens est Augustini De verbis domini sermone 24, item Rabbi Moysis De duce dubiorum capitulo 67, item Dionysii De divinis nominibus capitulo 5 parte 3: “Ipse deus est esse existentibus et ipsum esse existentium”.
Corollaris conclusio: Sola divina essentia non eget perfectione aliqua sibi extrinseca seu a bea distincta, et omnis creatura non potest esse non indigens, ideo est per se esse. Hoc est perfectionis simpliciter.
Tertio arguo sic: Quaelibet creatura habet suum esse partibile in esse praesens et fore seu esse futurum nec ipsam esse est ipsam fore vel fuisse. Igitur latitudo durativa sui esse non est tota simul et impartibilis. Igitur tota ista latitudo non est quaelibet pars eius possibilis. Quod est probandum: Maius enim bonum est sibi esse et fore, quam precise esse, cuius oppositum est in deo. Assumptum vero patet primo, quia si esse praesens rei contingentis sufficit sibi ad fore, tunc non eget alio servante, nisi in primo instanti. Hoc falsum est. Secundo: Res praesens eget agente, ut sit et servet, ne continuo cadat vel cedat in nihil. Igitur non sufficit sibi ad suum esse. Tertio sic: B angelus esse post A praesens non est et erit contingenter. Igitur eget ente necessario, igitur non sufficit sibi. Consequentia patet. Totum etiam antecedens patet, nisi haec pars: Eget ente necessario. Et patet, quod si non, igitur si ens necessarium subtraheret influentiam suam, nihilominus illud esset, scilicer B. Igitur B ex se est en set non est contingens vel possibile non esse.
Corollaris conclusio: Solus deus est indivisibilis aeternitas tota simul. Sic enim creatura est in fuisse et fore divisibilis, quod per nullum fuisse vel esse sufficit sibi ad fore. Et quodlibet fore realiter est sequestrabile ab esse et fuisse et non solum de existere substantialiter, sed de aliqualiter esse et non sic fuisse.
Quarto arguo sic: Nulla creatura etiam intellectualis denotatur vel est aeque perfecta creatura ex hoc praecise, quod est vel existit, sicut ex hoc, quod bene est. Probatio. Quia maioris perfectionis est in ea ipsam esse sapientem, iustam, deo fruentem quam ex hoc solo, quod est, ideo aliud est ipsam esse, aliud ipsam posse sapientem esse. Igitur non est formaliter et quidditative tota latitudo perfectionum possibilium sibi ad esse. Unde regula est, quod omnis essentia, quae non est necessario, qualitercumque ipsam esse est sibi bonum, non est in eadem formaliter idem esse et bene esse.
Corollaris conclusio: Solus deus est incomponibilis compositione huic et compositione ex his secundum primam conclusionem supra probabilem. Hoc est perfectionis simpliciter. Patet conclusio: Quia non potest augeri, tum quia infinitus tum quia additio esset creatura et cetera tum quia est tota latitudo actualissimi esse, immo nec intelligi potest maius quid.
Quinto arguo sic: Quaelibet essentia creabilis est possibiliter et contingenter participatum esse sic, quod, dum est, aeque indifferenter potest non esse sicut esse. Immo secundo: Posse ‘non esse essentialiter et necessario’ sibi convenite t ex se, sed ‘esse accidentaliter’ contingenter et ab alio. Igitur numquam potest depurari et segregari a potentia non essendi, et ideo non est actuatio pura seu actus purus, immo actus potentialis et potentia ab alio actuata. Haec est ratio Boethii De hebdomadibus ubi supra regula quinta et decima.
Corollaris conclusio: Solus deus est actus purus seu purum esse. Ideo ipse est ipsum infinitum esse, et est est simpliciter. Unde: “Qui est, misit me”, et: “Ergo sum qui sum”. Unde Augustinus Super psalmum: Proprie “est est”. Item Super psalmum 38: “Est (et) non est”, quod modo est. Sed “est illud simplex quaero, est verum quaero, est germanum” et cetera?
Tertia propositio: Nulla perfectio attributalis est in deo realitas vel formalitas distincta ab essentia vel ab aliqua perfectione attributali; sed quaelibet perfectio divina absoluta est quaelibet perfectio absoluta realiter et formaliter. Et capio ly “formaliter” non, quia praedicatio nominis unius de alio nomine, quorum utrumque stat pro perfectione divina sic, vel synonomica vel formalis strictissime in primo modo, sed capio formaliter, quae est ipsa divina perfectio vel aliquid eius intrinsecum, scilicet ex parte rei, non ex parte terminorum. Sed ante probationem videndum est primo, quid sit attributum. ‘Attributum’ est nomen vel nominalis conceptus praedicabilis de deo et de tribus personis simul et de qualibet sigillatim, per cuius veridicationem denotatur aliqualiter esse, quod est perfectionis simpliciter. Similiter patet descriptio perfectionis simpliciter. Huiusmodi sunt haec nomina: Sapiens, iustus, verax et abstracta eorum sapientia et cetera. Unde hoc nomen ‘trinitas’ non est attributum nec hoc nomen ‘Pater’ nec nomen ‘creans’ vel ‘dicens’ vel ‘praesciens’, quia omnis perfectio simpliciter necessario competit deo. Sed esse creantem vel praescium non; igitur. Secundo: Plura sunt attributa et realiter distincta. Tertio: Quandoque attributum est complexe significans quandoque est incomplexum nomen. Exemplum primi: Omnipotentiam esse necessario veritatem. Exemplum secondi: Veritatem. Quarto: Quid est perfectio attributalis? ‘Est actualissima essentia simpliciter infinitae nobilitatis, ens, quidquid esse est simpliciter melius’, vel est ‘id’, quo melius cogitari non potest’. Potest tamen multis nominibus esprimi ut tertio sic: Omnis perfectio, nulla perfectio et cetera. Quia plura significabilia complexe resultant, ideo in plurali dicuntur perfectiones. In prima igitur parte istius propositionis ‘perfectio attributalis’ ideo dicitur, quia omnia illa aliqualiter esse, quae perfectionis sunt, simpliciter ex creaturis investigantes attribuimus deo aut sub tam lata significatione, ut aliquod significatum eius conveniat primae essentiae, aut circumscribendo seu rimovendo omnem imperfectionem, ut esse beatum vel esse ex se necessario beatum, et tunc terminus ille, cuius verificatio denotat perfectionem simpliciter, vocatur attributum. Rationes vero attributales sunt quid nominis istorum terminorum vel quid significati complexe significabilis, quod est perfectionis simpliciter. Sed significatum principale illius termini dicitur perfectio attributalis et ista est unica essentia divina, quia res absoluta, igitur una simplicissima. Omnia autem complexa significabilia perfectionis simpliciter resultant ex una re.
Istis praemissis pro intellectu tertiae propositionis probo primo ipsam sic: Formalitas sapientiae divinae, id est quae est ipsa, est ex parte rei tanta identitate eadem omnino ipsi essentiae et ipsi bonitati, quanta identitate est sibi ipsi eadem. Sed sibi ipsi est omnimode formaliter eadem. Igitur conclusio vera. Probatur maior, quia si non sic est, igitur cum essentia sit summe sibi ipsi idem sicut sapitentia sibi, igitur aliquo modo essentiam esse essentiam non est essentiam esse sapientiam. Patet consequentia, quia scilicet isto modo identitatis inter sapientiam et essentiam est carens essentia respectu sui ipsius. Sed consequens falsum, quia tunc isto modo capta essentia non esset summe perfecta, immo ut sic formaliter sumpta deficeret sibi infinita perfectio, scilicet esse sapientiam infinitam. Ista ratio trahitur a Boethio 3 De consolatione capitulo 19, quia inquantum sapientia divina et essentia non sunt idem, in tantum alterum deest alteri, igitur in tantum neutra est summa perfectio, et sic aliqualiter in re est vere essentia qualiter est, et non est summe perfecta. Patet consequentia,quia sic ipsi essentiae taliter sumptae non identificatur infinita sapientia. Et consequens est implicans contradictionem, ut formetur ratio sic: Essentiae aliqualiter sumptae ex parte rei, qualiter vere existit, deest infinita sapientia, igitur ut sic non est divina essentia. Igitur sibi non deest, quia ut sic nihil est. Secundo arguo sic destruendo consequens: Essentia divina formaliter et quidditative sumpta et quantum potest praecise sumi in sua propria formalitate, est quaedam essentialis perfectio, qua scilicet melior ut sic cogitari non potest et ut sic est simpliciter infinita in latitudine oerfectionis simpliciter. Igitur ipsa ut sic sumpta est sapientia, est bonitas et cetera. Consequentiam probo, quia hoc ipsum est perfectionis simpliciter, quod ipsa sit formaliter et quidditative summa essentialis sapientia et infinita bonitas. Tertio confirmatur, quia si essentia divina non potest intelligi aliquo proprio conceptu nisi intelligatur summa perfectio, et hoc ipsum, scilicet summa perfectio, est summa bonitas et summa sapientia et sic de iustitia, igitur quidditative sumpta essentia est sapientia. Et antecedens patet, quia seclusis illis perfectionum intellectionibus per imaginationem non remaneret perfectio essentiae plus infinite perfectio, quam essentia materiae. Ista est ratio Anselmi libro De incarnatione Verbi capitulo 6 concludentis, quod nec intellectu est dissolubile esse dei a potestate vel sapientia eius. Item interroganti: Per quid est de essentia aliqua? Respondetur: Per quidditatem eius, ut quid homo. Sed interroganti: Quid est summa essentia? “quid verius respondetur quam iustitia?” Hoc Anselmi Monologio capitulo 16 patet. Igitur quod quidditative. Responsio vera est ratione rei, licet nomen ‘iustitia’ sit connotativum et nomen ‘essentia’ non. Quarto: Si bonitatis summae formalitas non est summa sapientia, igitur deo esse bonum summe non est esse summe sapientem. Patet consequentia, quia si esse bonum est esse sapientem, igitur sapientia est quidditative bonitas, sicut esse hominem est esse animal rationale. Sed istud consequens est falsum, quia statim sequitur, quod deus non est summe simplex. Istam consequentiam probo per Augustinum 7 De trinitate capitulo 1: “Si Pater”non est idem “esse quod sapere, non erit ibi summa simplicitas. Sed absit, ut ita sit, quia vere ibi est summe simplex essentia”. Ecce quod destructio consequentis infert, quod idem sit deo esse “quod sapere”, et hoc probat Augustinus ex identitate esse absoluti, scilicet ipsius essentiae. Sed nota illud Augustini, cum dicit, “quia vere ibi est summe simplex essentia”, quia sequitur: Igitur nulla absolutorum distinctio nec formalis nec nominalis. Secundo, quia quaelibet persona est A “summe simplex essentia”, ideo quaelibet est summe simplex. Tertio, quia duae personae vel tres non componunt, sed conveniunt unitate semplicissima, ideo distinctio relativa non antecedit ad compositionem. Imaginabile est, quod BCD personae simul in unum compositius ens constituant, ut A et A sit summa simplicitas, qua maior cogitari non potest ita, quod nec B est simplicior ipsa A essentia et cetera. Praeterea quinto sic: Formalitas bonitatis sit A et realitas bonitatis sit B. Tunc B est sapientia et A non est sapientia. Igitur A et B distinguuntur et non realiter, igitur formaliter. Capio tunc in ipso A praecise: Numquid realitas et formalitas sint omnino idem? Si sic, contradicis; si non, procedam in infinitum. Item: A est aliqua essentia. Igitur est essentia divina. Antecedens probatur, quia si non, igitur nihil est.
Ex his patet, quid est esse essentiam summe simplicem, quia est esse necessario perfectionem simpliciter infinitam indivisibilem, entem actualiter et formaliter omne esse et omne aliqualiter esse perfectionis simpliciter ita, quod esse sit formaliter sapere et esse bonum sit esse iustum et esse iustitiam sit esse potentiam et esse beatum sit esse deum et ita convertibiliter de quolibet esse perfectionis absolutae in deo. Hoc patet per Augustinum. Et licet dicam ‘pmne’, non tamen denotot distinctionis multitudinem dicente Anselmo Monologio capitulo 17: “Cum summa natura nullomodo composita sit, et tamen omnimodo tot illa bona sit, necesse est, ut illa omnia non plura, sed unum sint. Idem igitur est quodlibet unum eorum, quod omnia sive simul sive singula.” Dixi autem ‘necessario’, quia non solum de facto, sicut si substantia angeli nuda crearetur, ista non necessario, sed contingenter esset ipsum esse et contingens esset, ut esset quaelibet sua perfectio, quia posset accidens addi sibi. Item non esset suum quodlibet posse, nam aliud est angelum posse esse, aliud posse intelligere. Dixi ‘infinitam perfectionem indivisibilem’ contra punctum, ne credas deum punctum, et contra quodlibet corpus, quia si punctus esset et esset perfectio, non esset infinita et cetera. Dixi ‘actualiter’, quia licet angelus sit suum esse, non tamen est suum fore seu tota latitudo durationis suae in actu, sed deus sic. Dixi ‘formaliter’, quia denotat summum modum identitatis non solum realiter, sed quidditative et formaliter, ut probatum est.
Corollarium: Deus eo formaliter est vivens, quo formaliter est intelligens, volens, potens et sic de aliis quibuslibet aliqualiter esse perfectionis simpliciter. Probatur per Augustinum in dialogo, qui dicitur Inquisitiones de trinitate, ubi quaerit dicens: “An aliquid fistet in deo esse, vivere, intelligere, posse? Respondet: Nullatenus aliud est in deo esse, aliud intelligere, aliud vivere vel aliud posse, quia deus eodem eo ipso, quoa est, vivit et eo, quo intelligit, potest et eo, quo potest”, vult “quia simplex divinitas et natura” et cetera. Sed deus ipso sapere formaliter sapit, igitur ipso sapere formaliter vivit et formaliter est. Sed id, quo formaliter est, est formaliter perfectio infinita. Igitur ipsum dei sapere est perfectio formaliter infinita. Et haec sit secunda conclusio corollaria. Ex his ultimo sequitur, quod deus est omnimode immutabilis.

[Secundus articulus]

Pro secundo articulo sit primum dubium contra simplicitatem dei quia Augustinus et alii videntur penes deum ponere ideas pluraliter, mensuras rerum, rationes producibilium, regulas, fulgores, origine set causas rerum saecula vel aeterna tempora. Unde 3 De trinitate capitulo 16: “Nec quisquam principaliter format” essentias seu creat, “nisi ille, penes quem primitus sunt omnium, quae sunt mensurae, numeri et pondera”. Item 14 De trinitate capitulo 34: “Ubinam sunt istae regulae immutabiles scriptae, nisi in libro lucis, quae veritas dicitur” et cetera ibi? Item libro 12 capitulo 3: “Rationes incorporale set sempiternae, nisi supra mentem hominis essent, incommutabiles profecto non essent”. Unde et Filius est “ars omnipotentis dei plena omnium rationum” et cetera 6 De trinitate capitulo 27. Item 83 Quaestionum quaestione 46 de ideis.Item fulgores aeternos ponit Dionysius De coelesti hierarchia capitulo 2 et Hugo in commento. Item De divinis nominibus de ideis, quas vocat “exemplaria”factiva creaturarum. Item origine set “causas rerum” ponit Ambrosius in Exameron libro 1 scilicet de opere primae diei. “Advertit enim” vas plenum prudentia Moyses, “quod visibilium atque invisibilium”, origines scientiarum “et causa rerum mens divina sola contineat” et cetera. Item saecula aeterna vel tempora ponit Hieronymus in Expositione super epistolam ad Titum capitulo 2 super isto: “Promisit non mendax deus ante saecula aeterna aeternis temporibus” tacita. “Ante haec mundi tempora aeternitatem quandam saeculorum fuisse credendum est, quibus semper cum Filio et Spiritu Sancto fuerat Pater”, ante tempus eiusmodi dicitur “omnis aeternitas. Immo innumerabilia tempora sunt, cum ipse sit infinitus”, et ita ante ergo haec tempora et cetera.
Responsio. Ad omnia ista potest dici, quod perfectionem divinam omnino simplicissimam omnium possibilium essentiarum exemplat et artem quadam infinita imitabilitate participabilem necesse est esse. Et non est dare maximum gradum nobilitatis essentialis, cuius ista sit exemplar et ars. Et secundo: Immaginari debemus, quod quilibet gradus essentialis perfectionis in ista infinitate versus deum quanto perfectius imitatur divinam perfectionem tanto nobilior est. Impossibile autem est aliquid imitari simpliciter infinite, nisi sit imago Filius. Sed bene possibile est duas essentias aequaliter imitari, et illae sunt unius speciei, unius ideae. Ideo quasi finite comunicando et causando essentiales perfectiones dicitur deus idea, cuius imitabilitas est infinitae latitudinis, sed finitae nobilitatis ex parte creaturae;respondet perfectioni. Unde tertio: Cuicumque gradui creabilium perfectionum dei perfectio exemplariter correspondens dicitur esse idea propria illius et sic totius latitudinis istius speciei, sic igitur idea est divina perfectio, ut unius speciei gradu essentiali finitae nobilitatis imitabilis. Ex hoc patet, wuod licet deus sit infinitus, tamen finite causat creaturas. Quarto: Multitudo idearum non est nisi unica simplicissima ars seu perfectio infinits multipliciter imitabilis multiplicitate effectuum et perfectionum et cetera. Praeterea: Multitudo rationum istius artis vel multiplocitas mensurae vel causarum vel regularum non aliter intelligi debent, nisi quia multipliciter potest varietatem effectuum et perfectionum repraesentare distinctissime, causare plura varia perfectissime et contenere omnia perfectionaliter et completissime. Per hoc patet, quid dicendum seu qualiter intelligendae sunt auctoritates supra allegatae contra.
Secundum dubium esse potest tertia ratio superius facta contra, quae contrariari videtur ei, quod ultimo dixi in primo articulo, scilicet quod deus est omnimode immutabilis. Item: Dei voluntas respectu Adam fuisse quandoque fuit contingenter volitio istius, scilicet fore illud verum, et quandoque necessario volitio istius veri, scilicet fuisse. Et sic patet, quod non est penitus idem volitum: Et primo vel ante erat volens contingenter et nunc est volens necessario, et sic est variabili set mutabilis. Pro cuius solutione notandum, ut superius dixi, videtur deus omnimode immutabilis ex sua in finitissima actualitate, simplicitate, immensitate, necessitate. Nam quia est perfectio omnimode infinita, ideo ubique praesentialiter et immutabiliter, etiam in spatio immaginario, infinito extra mundum. Nam alius mundus, immo infiniti possent ab eo subito creari, et tamen cuilibet esset intime praesens nec aequarent eius immensitatem. Unde A mundus, qui nunc est, potest in infinitum spatium moveri et esset semper deo aeque praesens. Igitur est deus omnino immobilis. Consequentia patet. Antecedens probatur, qui si B mundo non esset praesens aut de novo ad situm B accederet, tunc non esset omnimode infinitus. Ex quo patet quarto, quod impossibile est esse vacuum carens cuiuslibet entitatis praesentia. Nam habet dei praesentiam necessario. Si dicatur contra, quia non potest aliquid aliud extra mundum produci, patet, quod falsum est. Nam duplum corpus ad ultimam sphaeram est cogitabile conceptu mere simplici non negativo. Igitur est possibile. Item secundo, quia non est tota latitudo naturae specificae istius corporis posita in esse. NBam cuius naturae negatio quaelibet est impossibilis, eiusdem naturae affirmatio quaelibet est necesse et sic caelum est necesse et sic plura necesse esse et cetera.
Probatur etiam, quod deus sit immutabilis. Nam si potest moveri, igitur alicubi esse potest sibi competere mutatione propri et non sibi competit. Igitur non est actus purus. Item: Igitur ‘deum esse’ et ‘deum immensum esse’ non est simpliciter idem. Item: Nunc non est deus, nisi in situ mundi. Per te igitur posset in B alterius mundi situ esse et non hic esse, sicut econtra. Igitur non est immensus. Item sis sic, non esset deus incircumscriptibilis, immo corpus maioris ambitus, quam sit sua praesentia, esset conceptu simplici cogitabile. Cuius oppositum dicit Augustinus libro De essentia divinitatis: “Solus”, inquit, deus est “incircumscriptus, immutabili set immensus”. Et nota, quod dicit “solus”, cum tamen posset creare C angelus ita perfectum, qui posset ad esse in maiori situ quam totius mundi. Patet etiam per scripturam, quod deus est ubique in infinito spatio imaginabili. Nam si infinitum corpus esse simpliciter, toti esset simplicissimus deus praesens. Unde scribitur Baruch 3 (24): “ O Israel, quam magna” et cetera. Sequitur: “Magnus est et non habet finem, excelsus et immensus”. Et 3 Regum 8 (27): “Caelum et caeli caelorum non te capere possunt”. Et tamen in natura assumpta deus Filius circumscribitur et non est ubique secundum illam naturam. Et sic potest concedi, quod secundumillam pati et alterari et moveri potuit. Et tamen deus est simpliciter impassibilis, inalterabilis et immobilis. Sic suo modo potest dici, quod dei coluntas omnino immobilis respectu A futuri est contingenter volitio et respectu A praeteriti est necessario volitio.
Ad partem aliam secondi dubii, qua dicitur per tertiam rationem ad oppositum, quod creans potest non esse, igitur deus potest non esse, negandum est antecedens. Et ad probationem, cum infertur ‘igitur non potest non esse’, concedo, quod creans non potest non esse. Sed nego, quod creans non possit non esse creans. Sed aliter potest argui sic probando, quod, quia deus est creans, sit mutabilis. Nam arguitur sic: Deus creans potest non esse, igitur deus potest non esse, igitur deus est mutabilis. Consequentia secunda patet. Sed prima probatur in forma sic: Omne idem, quod deus creans potest non esse, patet, si antecedens istius consequentiae sit verum. Sed deus immutabilis est deus creans. Igitur deus immutabilis potest non esse. Consequentia tenet per dici de omni. Sed antecedens primum probatur, quia si non detur, igitur contradictorium, scilicet deus creans non potest non esse. Er sequitur: Igitur deus creans necessario est, igitur deus creans semper aeternaliter fuit et semper fuit verum dicere: Deus creans est. Sed hoc falsum, quia implicat, quod deus sit creans. Unde si deus non est creans actualiter, ista est vera: Deus creans non est. Si non est, igitur potest non esse. Praeterea, dato quod deus creans non sit, tunc arguitur: Haec est vera ‘Deus creans non est’. Igitur haec est vera ‘Deus creans potest non esse’. Antecedens patet ex casu. Consequentia probatur, quia ex qualibet de inesse sequitur propositio de possibili in sensu diviso. Secundo probatur consequentia, quia dato antecedente vel ‘Deus creans potest non esse’, et propositum, vel ‘non potest non esse’, igitur necessario est. Hoc repugnat antecedenti, quia non est.
Ad primum dico negando antecedens ut primo et probationem eius concedo usque id, quod ultimo infertur: Igitur semper fuit verum dicere ‘Deus creans est’. Quamvis enim haec sit vera ‘Deus creans semper fuit’, non tamen sequitur: Igitur semper fuit creans. Et per hoc patet, quid dicendum sit ad secundum.
Ad rationem secundam principalem, qua arguitur, quod deus non sit simplex ex attributorum distinctione, patet, quid dicendum per tertiam propositionem supra positam.
Sed si quaeratur primo: An attributa realiter distinguantur? patet, quod sic. An vero sint synonyma? Patet, quod non. Nam velle vel voluntas et nosse vel notitia non sunt et cetera. Alias patiuntur contradictoria, ut ‘Deus non vult B peccare’ et ‘Deus novit B peccare’ et ‘Deus non novit’ est falsum. Item: Rationes quid nominis distinctae sunt propter connotata. An vero praedicentur de se mutuo in quid, patet, quod strictissime non, quia magis sunt praedicationes ratione connotatorum denominative, quam in primo modo dicendi per se et cetera. Seda n ex parte rei in deo sit distinctio, dictum est supra, quod non.
Ad quartum patet, quid dicendum per dicta in distinctione 3 Primi quaestione 2, ubi ostensum est, an deus sit in genere et quomodo. Et haec sufficiant de tota quaestione.

============================================================

[PRIMA QUAESTIO]

Circa distinctionem undevicesimam usque ad tricesimam, in quibus inseruntur quattuor difficultates. Primo: Qualiter in deo distinguantur immensitas, magnitudo, aeternitas et potestas, cum sint una simplicissima essentia? Et patet, quod quoad nostrum modum significandi concernunt diversimode possibiles creaturas.
Secunda: Qualiter intelligitur unam personam esse in alia et econtrario per circumincessionem et quid sit circumincessio personarum? Potest dici, quod est coaeternarum una aeternitate, coimmensarum una immensitate et coaequalium eadem perfectione personarum summa et incommutabilis mutua praesentialitas. Unde praesentia illa intelligitur, quia numquam et nusquam et secundum nihil deest una alteri, quia eadem deitas.
Tertia: Qualiter sit possibile vel intelligibile, quod tres personae sunt unica perfectionis aequalitate aequales et relationes inter se sunt aliae relativae et cum hoc relatio est eadem realiter cum perfectione, qua sunt unum.
Quarta, quia in distinctione 19 capitulo paenultimo dicitur, quod tres personae non sunt tres essentiae, quia tunc essent quid maius vel perfectius duae quam una, sicut in creaturis. Et econtra videtur, quoddupla albedo non sit nobilior, immo gradus specificus indivisibiliter reperitur in qualibet.
Quinta: De aequalitate omnipotentiae in distinctione 20, ubi est dubium propter potentiam generandi. Sed de hac patet supra distinctione 7.
Quaero igitur primo et principaliter: Utrum inter personas divinas sit dare summam perfectionis aequalitatem? Arguitur quod non. Quodlibet aequalium in perfectione, ut aequale est, est aliquantae perfectionis. Patet, quia aequalitas fundatur in quantitate, sed persona divina ut condivisa est aequalis et ut condistincta non sic est aliquantae perfectionis. Nam ut condistincta ab alia est mera relatio. Relatio autem non est formaliter perfectio simpliciter. Patet, quia nec finita certum est nec infinita, alioquin infinita perfectio deesset Patri. Igitur inter personas divinas non est summa perfectionis aequalitas. Praeterea: Perfectio, secundum quam personae divinae sun aequales, aut est relativa, et patet quod non, quia tunc unius rationis essent relationes et sic Filius esset Pater, vel est perfectio absoluta essentialis et tunc, cum necessarie sit aequalia, ut aequalia sunt, esse condistincta, sequitur, quod in perfectione absoluta essent personae divinae distinctae. Et cum quaelibet sit infinita perfectio absoluta impartibilis, sequitur, quod infinite distinguuntur. Ubi autem est infinita distinctio, non est summa identitas et cetera.
In oppositum: Quia aequalitas secundum quid nominis videtur plurium eadem quantitas, sed impossibile est reperire citra personas divinas, quod plurium rerum sit eadem perfectionis essentialis quantitas, igitur impossibile, quod proprie aequalitas citra deum reperiatur. Et in deo reperitur, igitur ibi est dare summam perfectionis essentialis aequalitatem.
Responsio. Primo ponam quattuor conclusiones circa identitatem vel distinctionem personarum. Secundo respondebo ad aliqua brevia dubia. Tertio respondebo ad quaestionem sub triplici propositione breviter.

[Primus articulus]

Prima conclusio: Sola personarum divinarum identitas est infinite identitas plurium et potest esse. Probatur praeiacens quaestionis. Si essent A B duae res simillimae, tamen distinctae essentialiter, et remanente aliqualiter reali distinctione partibiliter inciperent esse C una essentia ita, quod distinctio essentialis continue remitteretur et augeretur essentialis identitas et hoc per horam, tunc in fine horae verum esset: A et B in infinitum fuerunt modice idem essentialiter et A et B in infinitum fuerunt modicr distincta essentialiter. Igitur si C essentia esset simpliciter infinite identitas, tunc C esset infinit identitas plurium. Patet consequentia. Nam in C itur per media aequalia infinita et incipit a non gradu identitatis essentialis numeraliter et terminatur ad non gradum distinctionis essentialis, sed per latitudines aequales non communicantes infinitas, sed non minus, immo incorporabiliter perfectius est in personis divinis. Nam vere sunti bi personae plures et essentia, qua sunt unum et idem, est simpliciter infinita identitas. Quod autem incomparabiliter perfectius sunt unum essentialiter, probatur, quia quamvis A B essent idem essentialiter propter C, tamen C Habet infinitas partes, a quarum qualibet est essentialiter distinctum C. Igitur ibi non omnimode cessat distinctio essentialis. Ex hoc patet exponens negativa quaestionis. Secundo confirmatur: Si essentia divina, cum sit identitas trium personarum, esse finite identitas essentialiter, tunc cogitabilis esset maior identitas essentialis. Consequentia patet et consequens impossibile. Nam quaelibet identitas perfecta est tantae identitatis gradu identitas, quanto est simplicitatis gradu simplicitas. Sed essentia divina est summe simplex; igitur. Et non est dare plurium identitatem, quin ista sit essentia multiplex. Igitur patet exponens negativa quaestionis. Tertio ad idem: Non minor est essentia divina essentialis plurium identitas, quam inter deum et materiam primam sit essentialis plurium diversitas, cum diversitas dicatur comparate quasi negative ad identitatem et econtra identitas est negatio diversitatis. Unde quantus est habitus, tanta est simplex negatio eius. Patet in numeris, patet in ordine essentialium perfectionum et cetera. Et quia identitas essentialis est plurium, et tamen est negatio cuiuslibet gradus et totius latitudinis essentialis diversitatis, cum igitur inter deum et materiam primam non sit finita, sed infinita diversitas et qua maior esse non potest, sequitur, quod personarum identitas essentialis est infinita et qua maior essentialis esse non potest. Secunda pars conclusionis, scilicet exponens negativa, scilicet quod nulla est alia plurium identitas, patet, quia quaecumque sunt aliqua pluralitate plura, sunt plures essentiae; igitur non sunt una identitas. Unde regula est: Quaecumque citra deum quomodolibet distinguuntur, sunt plures essentiae. Ex qua ponitur secunda conclusio.
Secunda conclusio est: Quaelibet plurium identitas citra deum est infinite minor essentialis identitas personarum identitate essentiali.Nam nulla una est identitas numeralis plurium, sed maxima est unius totius uniformis ad partes vel maxima identitas una est specifica simillima omnino, ut inter A B albedines omnino aequales et uniformes. Sed quaelibet istarum, in quantolibet gradu signetur, distat per latitudinem infinitam ab identitate plurium personarum essentiali. Probatur conclusio sic: Sint A B duae albedines infinitae, et patet, quod non minus sunt summe idem, id est in summo gradu possibili identitatis plurium in rebus creatis. Tunc arguitur: Identitas A B est tam modica, quod A infinite modice est idem alicui suae parti. Et tamen secundo. Toti B est minus idem, quam alicui suae parti. Igitur toti B est infinite minus idem, quam sibi ipsi. Et tertio in infinitum est A magis idem qalicui suae parti, quam ipsi B. Igitur si A esset res indivisibilis omnino, esset infinite magis idem, quam sint idem A B. Sed tunc non esset identitas plurium. Cum igitur in creaturis est plurium identitas, ibi non sit maior identitas, quam inter A et aliquam sui partem. In rebus igitur indivisibilibus non est tanta identitas et in rebus divisibilibus est infinita multiplicitas,igitur infinite distat ab illa simplicissima identitate. Nam identitas summa requirit unitatem, quae non est in rebus divisibilibus. Cummnulla igitur possit reperiri plurium identitas in creaturis maior identitate ipsius A ad aliquam sui partem et qualibet tali essentialis divina identitas est incomparabiliter maior, sequitur, quod quaelibet talis sit infinite minor identitas. Item: Quaelibet talis identitas in A est contingenter identitas et commutabili set cetera.
Tertia conclusio: Nulla est possibilis vel cogitabilis minor distinctio aliquorum distinctione personarum. Dixi autem ‘aliquorum’ propter formalitatum defensores. Illae enim proprie non sunt ‘aliquorum’, sed potius ‘alicuius’. Et tamen, si verae essent, pro certo absolutam distinctionem exigerent, et esset maior distinctio quam personarum distinctio sit distinctio. Probatur conclusio: Sumatur tota infinita latitudo essentialis distinctionis, quae in summo est infinita, et capiatur versus remissius extremum et signetur gradus distinctionis E, quo B C D personae divinae sic sunt distinctae, isto scilicet gradu quo, et sunt unum simplicissimum quid essentialiter. Et secundo: Totum B secundum quodlibet sui est A et econtrario et similiter de C et D. Tertio: B C sunt praecise A et non sunt perfectius A, quam solum B sit A vel quam simul B C D sint A et quam A sit idem sibi ipsi. Quarto: A est summe simplex nec aliqua partium distinctione distinguibile. Et quaero: An sit imaginabilis, nedum possibilis aliquis gradus remissioris distinctionis aliquorum vel non? Si non, habetur conclusio, si dicitur quod sic, contra: Excepro quod B sit C vel esset C impossibile minus distingui quam ut B sit id ipsum totaliter A, et C sit idem ipsum A, similiter et A sit summe simplex, igitur contradictionem includit, quod B C sint aliqua et sint magis idem. Consequentiam probo: Nam B est indistinctissime A et econtrario. Igitur B est indistinctissime id simplicissimum, quod est C et D. Item: E est extra latitudinem totam distinctionis essentialis, quia personae divinae sunt essentialiter summe unum vel idem, cuius tamen latitudinis distinctionis essentialis non datur minimus gradus, igitur E est gradus, quo nullus est cogitabilis minor et cetera. Nam si aliquis minor, iste sit F, aut F est de latitudine essentialis distinctionis et tunc est contradictio in concesso, aut extra et tunc non potest esse minor quam E, immo nisi sit E, non est et cetera. Nam qualitercumque minuatur distinctio E, eo ipso non est pluralitas aliqua. Praeterea: Nihil est in B quin sit substantia, ut dicit Augustinus in De fide ad Petrum. Igitur nihil est in B, quin sit quidquid est B ad se, quidquid perfectionis essentialis, quidquid substantiae vel essentiae. Hoc ipsum est omnino similiter et indistinctissime C et D. Igitur impossibile est cogitari ista esse magis idem et esse distincta aliquo modo.
Quarta conclusio: Quaelibet distinctio in divinis ad intra est infinite modica distinctio et infinite magna vel perfecta entitas. Patet, quia quaelibet est persona, quae est deus. Igitur quaelibet est infinite magna entitas, et tamen non potest cogitari minor distinctio; igitur et cetera.

[Secundus articulus]

Sed contra dices: Si error Sabellii potuit cogitari, tunc inter Patrem et Filium erat sola distinctio nominalis. Igitur minor distinctio potuit cogitari. Praeterea: Distinctio rationis inter relationem et essentiam est cogitabili set est minor, quam distinctio personarum, quae est realis, igitur et cetera; similiter distinctio formalis attributorum seu ex natura rei. Praeterea tertio: Quidquid est deus, est simpliciter infinitum. Sed distinctio personalis est deus, igitur est simpliciter infinita. Sed non est formaliter, nisi distinctio, quae est deus, igitur est formaliter distinctio infinita.
Responsio. Ad primum concedo, quod error Sabellii claudit contradictionem, et concedo, quod nominalis distinctio praecise nominalis est solum nominum. Et tunc, ut est aliquorum, est reali set est maior, quam distinctio personarum. Maior, inquam, distinctio, non maior entitas. Ad secundum consimiliter dico, quod distinctio rationis est diversarum rationum: Est realis, essentialis et maior quam distinctio mere relativa, sed in re signata non est aliquorum et cetera. Similiter ad formalitates patet, quod si sunt in re et sunt aliquorum, quod est essentialis distinctio. Ad tertium concedo, quod res ista est infinite magna entitas et infinite idem essentialiter cum Filio et Spiritu Sancto et est summe modice distincta. Et ratio est, quia esse summe modicam distinctionem est esse essentialiter idem omnino et differre solum relative in hoc praecise, quia hic est ab illo, sicut Pater et Filius sunt duae infinitae personae et sunt numerus minimus, non infinitus numerus.
Ex hoc solvitur duplex ratio in contrarium. Ad primam, cum dicitur ‘quodlibet aequalium’ et cetera, concedo. Et concedo etiam, quod persona divina ut condivisa relative est essentialiter idem et relative distincta et quod est aliquantae, id est infinitae perfectionis, sed eadem perfectione et infinitate infinita et cetera. Loquor de perfectione incomplexa et cetera. Et cum dicitur ibi ‘Nam ut condistincta est mere relatio’, id est est relatio et nihil quod non sit relatio, concedo, vel id est est relatio et non est absolutum aliquid, nego. Et isti duo sensus valde differunt. Ad secundum concedo, quod personae divinae sunt perfectae perfectione absoluta, loquendo de perfectione incomplexa,nam est deitas unica et cetera. Et concedo, quod relatio, quae est Pater, est essentialiter filiatio, sed non est relative vel personaliter filiatio. Nec in deo relationes propriae sunt alicuius speciei. Et cum dicitur: necesse est aequalia ut aequalia esse distincta, concedo relative distincta. Nec sequitur: Igitur in perfectione absoluta, qua sunt aequalia, sunt distincta.
Sed numquid relatio divina ut relatio divina est infinita? Responsio: Si sit reduplicatio et accipitur relatio pro relatione vel relativo incomplexe, concedo. Sed si sit specificatio, tunc non est formalis specificatio. Nam Pater non eo deus, quo Pater, et tamen eo deus, quo infinitus, et eo infinitus, quo deus. Nec sequitur: Non est formalis specificatio, igitur non est sic, quod relatio est infinita sicut deus. Non quia aeternus est Pater et econtrario, igitur distinguuntur, non sequitur; nec sequitur: igitur non est Pater aeternus. Sed nota, quod cum dico ‘tunc non est formalis specificatio’, non dico, quin formalitas in re relationis sit formaliter formalitas infinita, sed dico, quod praedicatio non est formalis specificatio, quia tunc esset specificatio formalis, quando denotatur illa infinita perfectio esse res absoluta, quae non concipitur, quin in conceptu formali includitur esse perfectum.
Ista igitur propositio: Relatio divina ut relatio est aliqua essentia absoluta, concedi potest. Patet, si est reduplicativa, sed non est formalis specificatio, quia non est formalis vel quidditativa praedicatio. Licet enim relatio sit formaliter essentia,non tamen est praedicatio formalis. Relatio est essentia, cum ly ‘essentia’ stet solum pro absoluta essentia.
Secunda: Relatio divina ut relatio est essentia relativa, falsa est, quia nulla essentia in deo est essentia ad aliud, sed bene est persona relativa, quae est formaliter essentia. Ratio huius est, quia sequitur: Relatio est essentia relativa, igitur plures essentiae relativae sunt in divinis, igitur plures essentiae vel substantiae. Hoc autem impossibile.
Tertia: Relatio divina, quidquid est, est formaliter deus et est formaliter perfectio infinita. Patet, quia paternitas, quidquid est, formaliter est Pater, est essentia absoluta,igitur est formaliter infinita. Et patet tam conclusio quam antecedens per Augustinum De fide ad Petrum et ponitur distinctione 8 capitulo ultimo: “Quidquid ibi intelligi potest, substantia est”, infinita substantia; igitur. Sed quia non est alia essentia vel perfectio nisi unica, quae est Pater et Filius et Spiritus Sanctus, ideo, licet paternitas non sit Filius, non tamen Filio deest aliqua perfectio et cetera.

[Tertius articulus]

Pro responsione ad quaestionem prima conclusio: Nulla plura, quomodolibet plura, citra deum sunt una aequalitate aequalia vel una quantitate seu perfectione magna vel una similitudine similia. Probatur ex dictis: Quaecumque plura citra deum sunt plures essentiae absolutae totaliter vel partialiter distinctae. Si igitur sunt quantitates, sunt plures essentiae et cetera, si sunt qualitates, sunt plures essentiae, igitur nulla una quantitate sunt aequalia. Sed contra: Nam accidens et subiectum sunt una quantitate quanta. Responsio: Negatur illud. Sed sunt duo corpora, igitur duae quantitates. Augustinus 15 De trinitate capitulo: “Sicut corpus carnis nihil aliud est quam caro”, quam substantia,, quae est caro, “sic donum Spiritus Sancti nihil aliud est quam Spiritus Sanctus”. Item idem: “Quidquid est in substantiis vel corpus est vel spiritus” et cetera distinctione.
Secunda conclusio: Summa et propriissima aequalitas est personarum divinarum seu inter personas divinas. Probatur: Personae divinae sunt plures personae, quarum quaelibet est infinita eadem infinitate absolute et eadem simplicissima perfectione quanta, igitur sunt summe et propriissime aequales. Nam impossibile est cogitantem qualiter sunt quantae vel infinitae vel perfectae concipere aliquam inaequalitatem ibi vel aliqua posse esse magis aequalia; igitur. Et nota rationem, quia non sic est impossibile esse vel cogitari de aliis aequalitatibus. Quinimmo potest dubitare, an sint omnino uniformia simpliciter.
Tertia conclusio: Personae divinae sunt penitus aequipotentes vel aequales in potentia. Probatur primo, quia sunt unica et simplicissima omnipotentia quidditative et formaliter. Secundo, quia impossibile est unam personam aliquid facere, quin idem simul et pariter et uniformiter alia faciat eadem potestate et eadem factione. Tertio: Quaelibet dicitur omnipotens. Cum igitur non sint plures omnipotentiae nec sit partibilis, sequitur, quod Filius sit omnipotens. Pater et Spiritus Sanctus; igitur sunt aequales in potentia. Haec sunt tria media Augustini Contra Maximinum libro 3. Et per oppositum: Ubi non est omnimoda potentiae aequalitas, ibi aut non eadem potentia aut non uniformiter possunt et cetera.
Sed qualiter dicendum ad dubium hoc, quia Filius non potest dicere verbum producendo et cetera? Magister Gregorius dicit, quod consequentia Augustini contra Maximinum valet contra hominem, sed non de forma et cetera. Aliter dico, quod valet de forma. Patet in distinctione 7. Et cum dicit Gregorius, quod Augustinus probat Filium omnipotentem, quia facit ad extra et cetera, igitur loquitur de omnipotentia Patris respectu possibilium fieri praecise, non respectu producibilis Filii.
Responsio. Dico, quod Augustinus non assumit contra Maximinum: Filius potest aequalem personam producere, quia tunc restat difficultas ratione Spiritus Sancti, sed assumit sic: Impossibile est A omnipotentem nihil posse, nisi B pariter efficiente, igitur B est omnipotens. Sed tamen si A non potest producere Filium, A non est omnipotens. Vide distinctionem 7.